Schoemaker

Omvang: De collectie handschriften van Andries Schoemaker in de KB bevat ruim 60 delen.
Toegankelijkheid: De handschriften van Schoemaker kunnen in de leeszaal van de afdeling Bijzondere Collecties worden ingezien. Van een aantal handschriften zijn microfilms of foto's beschikbaar. Het complete topografische werk van Andries Schoemaker is integraal beschikbaar gesteld op cd-rom (kleur) en microfiche (zwart/wit) door MMF Publications in Lisse. De cd-rom's en microfiches kunnen bij de balie van de afdeling Bijzondere Collecties worden geraadpleegd.
Meer informatie: Ad Leerintveld 0703140320.

Collectiebeschrijving

Andries Schoemaker (1660-1735) was een textielkoopman uit Amsterdam. Zijn grote passie was het verzamelen van historische en topografische informatie over steden en dorpen, kerken en kastelen en andere objecten in Nederland. Hiervoor raadpleegde hij diverse bronnen en bezocht hij verschillende plaatsen. Op basis van zijn onderzoek maakte hij een beschrijving van elke plaats met veel historische en culturele bijzonderheden. Vaak illustreerde hij de beschrijvingen met tekeningen, veelal in zeer fraaie kleuren.
Deze tekeningen maakte hij zelf of liet hij maken door eigentijdse kunstenaars, zoals Cornelis Pronk (1691-1759) en diens leerling Abraham de Haen (1707-1748). Soms maakte hij ook gebruik van gedrukte prenten, vaak uit nu verloren gegane bronnen, die de topografische situatie in voorafgaande periodes weergaven. Dergelijke prenten tekende hij gewoon na of plakte hij rechtstreeks in zijn kladboeken. Af en toe schetste hij plattegronden of nam hij bestaande kaarten in zijn werk op. Zodoende schiep hij een meerdelig werk van ongeveer 9000 bladzijden, waarvan meer dan 2600 met kleurentekeningen.
In zijn 'atlas', zoals een dergelijk werk werd genoemd, nam hij bovendien andersoortige afbeeldingen op zoals: stads- en familiewapens, penningen, zegels, munten en historische klederdrachten. Uiteindelijk omvatte Schoemakers atlas alle toenmalige provincies, alfabetisch naar plaats geordend binnen elke provincie. Na zijn dood viel dit werk uiteen, maar gelukkig vonden de meeste delen hun weg naar de openbare verzamelingen van verschillende Nederlandse musea, bibliotheken en archieven.
De KB bezit in totaal 28 handschriften van Andries Schoemaker, waarvan 11 topografisch van aard zijn en 11 afbeeldingen en beschrijvingen van penningen bevatten. De overige 6 handschriften behandelen vooral genealogische onderwerpen. Van de topografische handschriften zijn er vier digitaal beschikbaar via de cd rom van MMF Publications in Lisse (de stad Utrecht, Gelderland, Friesland en Zeeland).
De meeste handschriften van Andries Schoemaker die de KB bezit, zijn afkomstig uit de collectie van de Leidse magistraat J. Romswinckel die de KB in 1807 aankocht. De overige delen zijn via schenking of aankoop op veilingen in de KB gekomen.

Literatuur

M. Nahuys. 'Andries en Gerrit Schoemaker' [I-IV]. In: Dietsche Warande. Nieuwe Reeks 1 (1887-1888), p. 158-164, p. 313-322, p. 426-439, p. 529-546.
J. Otten. 'De Atlas Schoemaker'. In: Voor Nederland bewaard. De verzameling van het Koninklijk Oudheidkundig Genootschap in het Rijksmuseum. Red. J.F. Heijbroek e.a. Baarn 1995. (Leids Kunsthistorisch Jaarboek: 10)
The historical-topographical 'atlas' of Andries Schoemaker. Lisse 2000. Folder in PDF formaat (1,1 Mb) bij de cd-rom uitgave.