Tentoonstelling bij De verdieping van Nederland
Van 8 september tot 20 oktober toont De verdieping van Nederland een selectie uit de Koopman Collectie van de Koninklijke Bibliotheek.
Lijst van getoonde objecten
- Michel Butor, Caractères. Collages van Bertrand Dorny
Paris, Imprimerie Nationale Éditions, 1993
Butor beschrijft een reis door de tijd aan de hand van de lettertypen Garamont (1530/40), Jaugeon (1692/96), Grandjean (1693/1745), Luce (1740/70), Didot (1811), Marcellin-Legrand (1825/27) en Gauthier (1969/78).
- Jean Cocteau, L'ange Heurtebise. Foto in heliogravure door Man Ray
Paris, Stock, 1925
Man Ray wist de ongrijpbare engel Heurtebise te fotograferen die Cocteau herinnerde aan zijn jong gestorven minnaar Raymond Radiguet.
- Blaise Cendrars, La fin du monde, filmée par l'Ange N.-D. Pochoirs van Fernand Léger
Paris, Éditions de la Sirène, 1919
De vervlechting van reclameleuzen, moderne kistletters en vetgedrukte symbolen met vrolijke illustraties roept de hectische sfeer op van een moderne stad in neonlicht kort na WO I.
- Portret van Anny Antoine (1897-1933) door Hendrikus Ykelenstam
Olieverf, ca. 1958
Anny Antoine stierf ten gevolge van een verkeersongeval op 36-jarige leeftijd. Haar verloofde, Louis Koopman, droeg hun boekenverzameling op aan haar nagedachtenis.
- Portret van Louis Koopman (1887-1968) door Hendrikus Ykelenstam
Olieverf, ca. 1958
Louis Koopman, ingenieur en verzamelaar, schonk zijn collectie Franse literatuur in fraaie edities aan de Koninklijke Bibliotheek. Het zijn nu 8250 delen. Aanwinsten worden gefinancierd uit het Fonds Anny Antoine/Louis Koopman.
- Colette, Le Bracelet, kopij voor de drukker, ca. 1922
Colette schreef vlotte stukjes voor het dagblad Le Matin waaronder dit relaas over een kinder-armband. De blauwe potlood-aantekeningen zijn gemaakt in de zetterij van de krant.
- André Rouveyre, Apollinaire. Illustraties van Henri Matisse
Paris, Raisons d'être, 1952
Voor dit boek over zijn vriend Apollinaire tekende Henri Matisse onder andere het omslag; in zwart de naam van de dichter en in geel reproducties van beschilderde knipsels.
- André Rouveyre, Repli. Pochoir, litho's en linosneden van Henri Matisse
Paris, Bélier, 1947
Voor zijn boekillustraties gebruikte Henri Matisse verschillende technieken: pochoirs op basis van beschilderde knipsels (zoals het omslag), linosneden (de initiaal) en litho (het portret van de auteur Rouveyre).
- Raymond Radiguet, Les Pélican. Etsen van Henri Laurens
Paris, Éditions de la Galerie Simon, 1921
Voor dit absurdistische toneelstuk over liefdesperikelen van de familie Pélican maakte Laurens kubistische etsen. Het boek is in 112 exemplaren uitgegeven door Galerie Simon (kunsthandelaar Daniel-Henry Kahnweiler).
- Pierre Reverdy, Le chant des morts. Litho's van Pablo Picasso
Paris, Tériade, 1948
Het grootste aantal litho's (125) dat Picasso ooit voor één boek maakte was voor dit oorlogsgedicht van zijn vriend Reverdy. Hij moest het twee keer doen, omdat de eerste zinkplaten voor de litho’s waren gaan roesten.
- Jean Jausion, Polythème ou l'Escadron bleu. Tekeningen van Michel Tapié
Paris, Éditions des Réverbères, 1939
Deze marginale uitgave in de dadaïstische stijl is gedrukt op verschillende kleuren papier. Dit exemplaar is gebonden door Roselyne Barroux-Barnaud.
- Tristan Tzara, Le fruit permis. Gouaches van Sonia Delaunay
Paris, Caractères, 1956
Voor Tzara, de grondlegger van het dadaïsme, maakte Delaunay fleurige gouaches. De oplage is 60 exemplaren en het is duidelijk handwerk: de randen zijn rafelig en met een penseel bijgewerkt.
-
Paris de nuit, 60 photos inédites de Brassaï. Tekst van Paul Morand
Paris, Arts et métiers graphiques, 1932
Brassai gold als 'het oog van Parijs' sinds hij de donkere straten en nachtelijke cafés fotografeerde. Dit is de eerste druk uit 1932. Het boek is een icoon van de moderne fotografie.
- Pierre de Ronsard, Livret de folastries. Etsen van Aristide Maillol
Paris, Ambroise Vollard, 1940
Beeldhouwer Maillol maakte ook houtsneden. Dit is het enige boek dat hij van etsen voorzag. Uitgever/kunsthandelaar Vollard liet 30 exemplaren op Japans papier drukken waarvan dit er één is.
- Pierre Reverdy, La liberté des mers. Litho's van Georges Braque
Paris, Maeght, 1960
Het handschrift van Reverdy's gedichten is voor deze uitgave op ware grootte gereproduceerd. De litho’s van Braque zijn deels in de tekst verwerkt en gedrukt door de befaamde firma Mourlot frères.
- Alain Jouffroy, Le peintre et le modèle. Zeefdrukken van Gérard Fromanger
Bruxelles, Galerie Espace 2000, éditions SIDA, 1973
Op elk van de 10 zeefdrukken verscheen het zwarte silhouet van de kunstenaar, die daarmee zijn kritiek op de consumptiemaatschappij ook op zichzelf wilde betrekken.
- Salah Stétié, Bois des cerfs. Etsen van Antoni Tàpies
Montpellier, Fata morgana, 2003
De Spaanse kunstenaar Tàpies werkte regelmatig samen met uitgeverij Fata morgana. Voor deze recente uitgave (90 exemplaren) maakte hij 2 etsen.
- Raoul Hausmann, Poèmes et bois. Houtsneden van de auteur
Paris, Degré quarante et un [Iliazd], 1961
Uitgever Ilia Zdanevich publiceerde deze uitgave van dadaïst Hausmann in 50 exemplaren op Japans papier, los in een perkamenten omslag. De typografie volgt de 'beweging' in de houtsnede.
- Louis-Ferdinand Céline, D'un château l'autre
Paris, Gallimard, 1957
Eerste druk, exemplaar nr. 147 (van de 158 op vélin pur fil Lafuma-Navarre). Met opdracht van Céline aan Louis Koopman.
- Jean Cocteau, La corrida du premier mai
Paris, Grasset, 1957
Eerste uitgave, met persoonlijke opdracht en correcties in kleurpotlood, inclusief een portretje dat eraan herinnert dat Cocteau een multi-talent was: auteur, filmer en beeldend kunstenaar.
- Velimir Khlebnikov, Zaoumni. Houtsneden en typografie door Michael Caine
Paris, Petropolis, 2000
Deze leporello (een uitgave gevouwen als een harmonica) heeft een totale lengte van zes meter en is geheel gedrukt op groen transparant Japans papier.
- André du Bouchet, L'inhabité. Etsen van Alberto Giacometti
Paris, Hugues, 1967
Beeldhouwer Giacometti maakte ook boekillustraties, meestal portretten. Voor dit boek etste hij bij uitzondering tere landschappen en stadsgezichten. De uitgave verscheen postuum.
- Robert Ganzo, Œuvre poétique. Etsen van Jacques Villon
Paris, Sautier, 1957
Dit is nummer 8 van 10 exemplaren op Japans papier, met extra afdrukken van alle (kleuren)etsen door Villon (broer van Marcel Duchamp) en bovendien één van de originele koperplaten.
- Raymond Queneau, Meccano. Etsen van Enrico Baj
Milano, Tosi & Bellasich, 1966
Deze 'wiskundige analyse' van de taal werd geïllustreerd met etsen waarvoor meccano-onderdelen zijn gebruikt. In plaats van hijskranen bouwde Baj een mattenklopper, tulpen en een gezicht.
- Salah Stétié, 5 dans ton œil. Litho's en typografie van Pierre Alechinsky
Paris, R.L.D., 1998
De bijlage van de gedichtenbundel bestaat uit 5 grote litho's waarin Alechinsky teksten verwerkte, zoals 'Ik denk dus ik vlucht'.
- John Yau, Mon alias, Mona Lisa. Collage van Enrico Baj
Colombes, Collectif Génération, 1992
Is dit nog een boek? De Franse uitgever bracht een Amerikaanse auteur in contact met een Italiaanse kunstenaar en liet vijf verschillende exemplaren van dit object vervaardigen.
- Salah Stétié, Pluie sur la Palestine. Litho van Rachid Koraïchi
Neuilly-sur-Seine, Al Manar, 2002
De auteur is afkomstig uit Libanon, de kunstenaar uit Algerije, de uitgever is gevestigd bij Parijs. Het gedicht gaat over het vredesproces in het Midden-Oosten.
- René Char, Le chien de cœur. Litho van Joan Miró
Paris, G.L.M., 1969
Uitgever G.L.M. was Guy Lévis Mano, die honderden boeken in kleine oplagen drukte en samenwerkte met dichters en kunstenaars, zoals de Spaanse schilder Joan Miró.
- Yves Peyré, Chorégraphie du heurt. Gouaches van Jean Capdeville
Paris, Écarts, 2000
Capdeville voorzag elk exemplaar van originele gouaches, waarvoor hij verf, krijt en potlood gebruikte. De helft van de 70 exemplaren hield hij zelf voor verdere bewerkingen.
- Joël Leick, L’aspect des choses
Handschrift, 2004
Tegenwoordig wordt het Franse kunstenaarsboek niet altijd meer gedrukt, maar met de hand geschreven, zoals dit dagboek van fotograaf/schilder Leick.
- Jacques Derrida, Lignées. Tekeningen van Micaëla Henich
Paris, William Blake & Co, 1996
De kunstenares vroeg 5 auteurs om teksten voor een unieke reeks stripboeken. Dit deel werd geschreven door filosoof Derrida en is voorzien van één originele tekening.
- François da Ros, Anakatabase. Ets van Martine Rassineux
Paris, François Da Ros, 1991
De typograaf Da Ros beschrijft hoe hij de schoonheid van de drukletter ontdekte. De vertaling ervan is tussen de regels door gedrukt in 20 talen waaronder Nederlands.
- Marguerite Duras, Hiroshima mon amour: synopsis. Op papier bewerkt door Ann Sperry
New York, Edition Kaldewey, 1986
De kunstenaar heeft haar illustraties in het papier, waarop het boek is gedrukt, verwerkt. Van de oplage (60) werden er 10 gebonden door Jean de Gonet. De tekst is een samenvatting voor de bekende film.
- Geert van Daal, Opdracht van de Koninklijke Bibliotheek in het kader van de Koopman Prijs voor Boekbanden
Boekband van geitenleer, deels opgelegd en ingelegd; met lijnen in goud. Band voor Henry de Montherlant, Encore un instant de bonheur. Paris, Société du Livre d'art, 1955.
- Jeff Clements, Opdracht van de Koninklijke Bibliotheek in het kader van de Koopman Prijs voor Boekbanden
Boekband van roodbruin geitenleer, met oplegwerk in geel, grijs en wit geitenleer. Band voor Stéphane Mallarmé, Poésies. Paris, Les Marges, 1926.
- Jan Daemen, Opdracht van de Koninklijke Bibliotheek in het kader van de Koopman Prijs voor Boekbanden
Boekband van aluminium, met delen in reliëf, overtrokken met zwart, rood en blauw geitenleer; met een 14-karaats gouden inleg. Band voor Matteo Bandello, L'histoire tragique de Romeo Montecchio & Giulietta Capelletta. Paris, Aux dépens de Pierre Vorms, 1947.
- Berdien van Lieshout, Opdracht van de Koninklijke Bibliotheek in het kader van de Koopman Prijs voor Boekbanden
Boekband van zwart geitenleer, met inleg (in reliëf) van schapenmaag, perkament en rundleer in verschillende kleuren, titel en ornamenten in goud. Band voor Albert Samain, Polyphème. Paris, Société des Amis des livres, 1922.
- Lu Xun, La grande muraille. Etsen van Shirley Sharoff
Paris, Sharoff, 1991
De Chinese muur is hier vormgegeven als leporello, die vanwege de lengte in een kwadraat wordt getoond. Sharoff bedacht de uitgave en maakte de etsen.
- Jean-Clarence Lambert, Accident. Etsen van Sugaï
Paris, Robert et Lydie Dutrou, 1992
Het Parijse uitgevers-echtpaar Dutrou drukt bij voorkeur in groot formaat om de kunstenaars vrij spel te geven. Sugaï’s heldere tekens markeren het einde van de expositie.
- Voorts zijn geëxposeerd de inzendingen voor de Koopman Prijs voor Boekbanden (nummer van deelname, gevolgd door boekbinder): 23 Berdien van Lieshout, 32 Marja Wilgenkamp, 15 Maria J. Atema, 10 Joop van ’t Veen, 21L. de la Haye, 12 Gerard C.M. Hartman, 18 Geert van Daal, 16 Chris Andriessen, 19 Anne Bossenbroek, 26 Fred Kroon, 1 Jan Daemen, 25 M.F. van Herpt, 31 J.P. Willems of Brilman, 11 H.A. Holleman, 14 Herman van der Kruijk, 2 J.M.J. Verharen, 13 M.C. de Wit-Havermans, 8 Mario Maas, 3 Marjet Röling, 6 P.L. Mulder, 5 A.T. van der Woude, 9 Pieter de Groot, 4 Henri Leenaars, 29 Jeff Clements, 28 Katinka Keus, 22 Anneke Linssen, 24 Henriëtte E. van Heyningen, 30 Machteld Meeter, 20 Hendrik B. Koning (†), 7 Harrie Knoors, 17 Jo Bovens.
