Bruikleen van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen

In 1937 gaf de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) ca. 6 meter handschriftelijk materiaal en 112 gedrukte werken uit de vijftiende en zestiende eeuw in bruikleen aan de Koninklijke Bibliotheek.

Handschriften
Gedrukte werken 15e en 16e eeuw

Handschriften

De collectie handschriften van de KNAW valt in diverse categorieën onder te brengen: handschriften in het Middelnederlands, manuscripten van grote zeventiende-eeuwse schrijvers als Vondel en Hooft, de Huygenscollectie, historische handschriften, taal- en letterkundige manuscripten, geschreven verhandelingen over natuurkundige zaken, de historische- en kunsttheoretische werken van Humbert de Superville en de wetenschappelijke nalatenschap van Van Swinden. Onder de middelnederlandse handschriften bevinden zich beroemde werken van Jacob van Maerlant, zoals Der naturen bloeme, de Rijmbijbel en de Spiegel historiael. Door de vele miniaturen van de meest exotische creaturen is Maerlants natuur-encyclopedie Der naturen bloeme een lust voor het oog. Zo mogelijk nog fraaier is zijn Spiegel historiael, overgeleverd in 48 handschriften waaronder het exemplaar uit de KNAW het enige verluchte is.

Voor de letterkunde uit de Gouden Eeuw zijn de Akademiehandschriften van Vondel en Hooft van zeer groot belang. Vondels eigenhandig handschrift van P. Ovidius Nazoos Herscheppingen is het omvangrijkste handschrift dat er van hem over is. De aantekeningen die de jonge Pieter Cornelisz. Hooft maakte tijdens zijn reis via Frankrijk naar Italië vormen een interessant en uiterst belangwekkend document voor onze kennis van zijn vorming. Dit reisdagboek draagt de titel Reis-heuchenis. Een deel van Hoofts correspondentie is ook in de collectie van de Akademie opgenomen.

De belangrijkste onderdelen van de Huygenscollectie in het KNAW-bruikleen zijn: Huygens' gedichten, zijn correspondentie en het journaal van zijn reis naar Venetië uit 1620. Belangwekkend zijn ook de journalen die Constantijn Jr. tijdens verschillende perioden van zijn leven heeft bijgehouden.

Jef Schaeps geeft in Miscellanea Humbert de Superville een complete inventarisatie van de nalatenschap van Humbert de Superville die door de Akademie in bruikleen is verdeeld over twee instellingen: tekeningen e.d. werden ondergebracht in het Prentenkabinet van de Universiteit van Leiden en de handschriften (cahiers, brieven) kwamen in 1937 in de Koninklijke Bibliotheek.

Een belangrijke nalatenschap is die van J.H. van Swinden. Van Swinden speelde o.a. als mede-oprichter van het Instituut tot zijn dood in 1823 een grote rol in de wetenschappen in de tweede helft van de achttiende en eerste decennia van de negentiende eeuw. De aan het Instituut nagelaten aantekeningen van Van Swinden weerspiegelen het brede terrein van zijn bezigheden. Ze handelen over maten en gewichten, electriciteit, wiskunde, mechanica en natuur- en geneeskunde. Waardevol zijn ook de door van Swinden verzamelde gegevens over het weer.

Gedrukte werken uit de vijftiende en zestiende eeuw

De door de Koninklijke Nederlandse Akademie in bruikleen gegeven collectie vijftiende en zestiende eeuwse drukken bestaat uit 23 incunabelen (14 uit de Nederlanden en 9 uit het buitenland) en 85 postincunabelen (28 uit de Nederlanden en 57 uit het buitenland). Den Wijngaert van Sinte Franciscus vol schoone historien, legenden, ende duechdelijcke leeringhen allen menschen seer profijtelijck. (Thantwerpen, H. Eckert v. Homberch, 1518. Folio. Met houtsn.) is een voorbeeld van een zeer populaire postincunabel. Er zijn minstens 40 exemplaren over.

Het bruikleen van de Akademie bevat ook zeer zeldzame incunabelen en postincunabelen. Zeldzaam en misschien zelfs uniek zijn de pamfletten Des Turckschen Keysers veruaerlicke Beleg der stadt ende slot Guns.. (Tot Amsteldam, Doen Pieterzoen, [1532]) en Warafftighe Nije Tydinghe hoe syck die Tyrannesche Rasende Turck Soloman ghenoempt, des XXXIx iair teghen Ungeren, Oestenrijck, ende ghemene Christenheyt dye toe bekryghen ende de to beweldighen bysonder teghen dye Stadt Wien vnderstaen heft, oick wat hem geschiet is. ([Kampen, Jan Evertsz], 1529).

Een zeer populair incunabel is: Werner Rolewincks Boeck datmen hiet Fasciculus Temporum. (Tutrecht, J. Veldenar, 1480). Volgens de ISTC, waarin alle incunabelen ter wereld worden opgenomen, zijn er maar maar liefst 33 exemplaren van bekend.

Literatuur

Catalogus der 15de en 16de eeuwsche drukken der Koninklijke Akademie van Wetenschappen, in bruikleen op de Koninklijke Bibliotheek. Bewerkt door R. Pennink. Den Haag 1937.

D.J.H. Ter Horst. Catalogus van de handschriften der Koninklijke Nederlandsche Akademie van Wetenschappen, in bruikleen in de Koninklijke Bibliotheek. Den Haag 1938.

A.M.Th. Leerintveld. 'Het bruikleen van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen in de Koninklijke Bibliotheek'. In: De Boekerij 2 (1997) nr. 2, p. 5-11, afb.

J. Schaeps. 'A handlist of D.P.G. Humbert de Superville's paintings, drawings, prints, books, manuscripts and of documents and letters concerning him'. In: Miscellanea Humbert de Superville. Ed. by J. Bolten. Leiden 1997, p. 127-250.

A.M.Th. Leerintveld. 'Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen'. In: Verzamelaars en verzamelingen. Koninklijke Bibliotheek 1798-1998. Zwolle 1998, p. 194-198.