Verluchte handschriften

Collectiegeschiedenis:  Bij de oprichting van de KB in 1798 werd reeds begonnen met een collectie verluchte handschriften.
Omvang:De collectie omvat ca. 450 handschriften.
Toegankelijkheid:Alle verluchte handschriften die voor 1985 zijn verworven zijn opgenomen in een speciale catalogus. Hierin zijn ook alle thema's van de voorstellingen per handschrift vermeld en door een iconografische index ontsloten. Daarnaast zijn enkele tentoonstellingscatalogi verschenen van verluchte handschriften. De verluchte handschriften kunnen alleen in de leeszaal Bijzondere Collecties worden ingezien en worden alleen voor wetenschappelijk onderzoek beschikbaar gesteld. Een aantal zeer unieke stukken is alleen door middel van microfilm en (kleuren)foto's te bestuderen.
Meer informatie:
Ed van der Vlist - 070-3140406

Collectiebeschrijving

De Koninklijke Bibliotheek bezit de rijkste collectie verluchte handschriften van Nederland. Van de ongeveer 450 verluchte handschriften bevatten er rond 300 figuurlijke voorstellingen, terwijl de overige handschriften alleen versierd zijn met geschilderde decoratie en/of penwerk. Het totaal aantal voorstellingen bedraagt circa 8000, die de vorm hebben van geschilderde miniaturen, tekeningen, gehistorieerde initialen of margescènes, en die alle mogelijke onderwerpen beslaan. De grootste groep wordt gevormd door de rond 250 getijden- en gebedenboeken, die gewoonlijk geïllustreerd zijn met voorstellingen uit het leven van Maria en Christus. Christelijke thematiek is verder te vinden in verschillende Historiebijbels, waarvan er één in meer dan 500 voorstellingen het gehele Oude en Nieuwe Testament illustreert, en in liturgische handschriften, die bestemd waren voor de eredienst. Onder de overige verluchte handschrifen nemen wereldgeschiedenissen, encyclopedieën en literaire werken een belangrijke plaats in.
Een belangrijke groep verluchte handschriften verkreeg de Koninklijke Bibliotheek bij haar oprichting in 1798 uit de voormalige stadhouderlijke bibliotheek. Waardevolle aanwinsten werden in de eerste decennia van de negentiende eeuw verworven met de collecties van de verzamelaars J.D. Lupus en G.-J. Gérard. Onder het bibliothecariaat van W.G.C. Byvanck werd vooral de collectie Noordnederlandse getijdenboeken flink uitgebreid. Binnen de middeleeuwse collectie vormen de verluchte handschriften nog steeds het belangrijkste verzamelgebied.

Literatuur:

De verluchte handschriften en incunabelen van de Koninklijke Bibliotheek. Een overzicht voorzien van een iconografische index. Samengesteld door J.P.J. Brandhorst en K.H. Broekhuijsen-Kruijer. 's-Gravenhage 1985.
Schatten van de Koninklijke Bibliotheek. Acht eeuwen verluchte handschriften. Tentoonstellingscatalogus. 's-Gravenhage 1980.
Kriezels, aubergines en takkenbossen. Randversiering in Noordnederlandse handschriften uit de vijftiende eeuw. Red. A.S. Korteweg. 's-Gravenhage, Zutphen 1992.