Verluchte handschriften
Liturgische handschriften
Middelnederlandse handschriften
Sinds de oprichting van de Koninklijke Bibliotheek in 1798 is de verzameling middeleeuwse handschriften gestaag gegroeid. De oudste handschriften dateren uit de negende eeuw, en de grens met de namiddeleeuwse handschriften wordt bij 1550 gelegd. De collectie omvat alle vakgebieden, en heeft als belangrijkste zwaartepunten verluchte handschriften, liturgische handschriften en Middelnederlandse handschriften.
De basis van de collectie werd in 1798 gelegd met de handschriften uit de bibliotheek van de voormalige stadhouders, de prinsen van Oranje-Nassau. De eerste decennia van de negentiende eeuw werden belangrijke collecties verworven, zoals die van J Romswinckel, J Visser, JD Lupus en G-J Gérard. Met deze laatste twee collecties kwamen veel Zuidnederlandse handschriften de bibliotheek binnen. De collectie Noordnederlandse handschriften werd - met ruim honderd stukken - aanzienlijk uitgebreid tijdens het bibliothecariaat van WGC Byvanck (1895-1921). Een belangrijke aanwinst vormde in 1937 het bruikleen van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. De collectie middeleeuwse handschriften wordt nog steeds uitgebreid met incidentele aankopen.
De gehele collectie is ontsloten middels een kaartcatalogus, met daarop alfabetische en systematische ingangen. Daarnaast zijn er gedrukte deelcatalogi, o.a. van de verluchte handschriften, de theologische handschriften en van de liturgische handschriften. Vanaf 1890 zijn alle aanwinsten beschreven in de jaarverslagen van de Koninklijke Bibliotheek. Na 1987 zijn deze aanwinsten in vijfjaarscumulaties gepubliceerd (zie literatuur). Er wordt momenteel gewerkt aan een inventaris van het gehele bezit aan handschriften, waarvan tot dusverre twee afleveringen zijn verschenen. Deze inventaris zal eveneens online beschikbaar komen. De handschriften kunnen alleen in de leeszaal Bijzondere Collecties worden ingezien en worden alleen voor wetenschappelijk onderzoek beschikbaar gesteld.
Literatuur
Inventaris van de handschriften van de Koninklijke Bibliotheek. Deel 1: kastnummers 66 - 71. 's-Gravenhage 1988.
Inventaris van de handschriften van de Koninklijke Bibliotheek. Deel 2: kastnummers 72 - 73. 's-Gravenhage 1993.
Catalogus codicum manuscriptorum Bibliothecae Regiae. Vol. I. Libri Theologici. Hagae Comitum 1922.
Zeldzaam & Kostbaar: vijf jaar aanwinsten Bijzondere Collecties 1987-1991. Den Haag 1992.
A.S. Korteweg. Boeken van Oranje-Nassau. De bibliotheek van de graven van Nassau enprinsen van Oranje in de vijftiende en zestiende eeuw. Den Haag 1998.
A.S. Korteweg. 'G.J. Gérard'. In: Verzamelaars en verzamelingen. Koninklijke Bibliotheek 1798-1998. Zwolle 1998, p. 43-47.
A.S. Korteweg. 'J.D. Lupus'. In: Verzamelaars en verzamelingen. Koninklijke Bibliotheek 1798-1998. Zwolle 1998, p. 47-51.
