Pieter Boskma: gedichten

Het violette uur.

In de in 2008 gepubliceerde bundel Het violette uur is de vorm van Boskma's gedichten nauwelijks anders dan in voorgaande bundels. Ook hier hebben traditionele versvormen als het sonnet (zij het vaak wel in afwijkende vorm) een plaats naast gedichten die niet aan regels gebonden zijn. De onderwerpen in de bundel zijn echter wel anders dan in voorgaande bundels. In Het violette uur staan gedichten over jeugdherinneringen en over ouder worden.  Boskma's werk oogt ook rustiger dan in een bundel als Puur, waarin hij vaak een furieuze toon aansloeg. De bundel bestaat uit 8 afdelingen van wisselende lengte, waarin Boskma een soms opvallende berusting laat zien.

En het was goed dat het mooi was, het was
mooi omdat het goed was, of goed omdat het
mooi was, het deed er niet zo heel veel toe.
Het viel niet te ontregelen en niet af te breken.
Er was helemaal niets aan te doen.
(p. 11) 

In het eerste gedicht is het reizen het onderwerp, zoals in andere bundels van Boskma wel vaker het geval was. Er is tegelijkertijd ook een vorm van verzet tegen het ouder worden in te lezen. Van berusting is hier juist geen sprake:

Geen flauwekul. De trein vertraagt niet.
(p. 9)

En:

Weer zien wij flessen in iedere stam, weer zadelt
het weer ons met kampvuren op, kruipt het zand in het
lieflijke ritme en knarsen de lendenen als een machine
die almaar door wil omdat het zijn aard is, maar vastloopt in  

... maar meteen wordt deze gedachtegang als 'flauwekul' verworpen. De ambivalente houding (enerzijds berusting, anderzijds verzet) die de dichter heeft ten opzichte van het ouder worden, komt goed tot uiting in het gedicht 'De eenvoud des geloofs', dat Boskma heeft opgedragen aan A. F. Th. van der Heijden:

Het valt me steeds op dat ik steeds ontnuchterder
en met steeds meer eenvoudig begrip
het raadselachtige weet te bewaren
en waarderen, dat ik kortom ouder word,
en niets eens zeker weet of ik dat toejuich
of betreur, of beide, of dat het mij toelaat
in een 'nieuw uitgezette ruimte', zoals
collega Van der H. mij opbeurend schreef. 
(p. 64)

De dichter bewaart goede herinneringen aan zijn jeugd. Terugdenkend aan de kindertijd

drong het tot mij door dat ik nu nu nu gelukkig was,
voor het eerst gelukkig was, beschermd en zorgeloos
(p. 14)

Hij verlangt terug naar de tijd dat hij nog helemaal niet hoefde te denken aan ouder worden en de gevolgen daarvan:

zo veel zo veel verstandigs in de eenvoudige lach van het kind
dat zo naadloos aansloot bij onze latere weeën en we vreesden
niet vreesden niet eens dat dit ooit af zou lopen dat er een eind
aan kwam dat het tot vervelens telkens grauwer dag zou worden
(p. 21)

In Het violette uur keren de Boskma typerende stijlmiddelen weer terug. Zo zijn er traditionele lyrische uitroepen:

O dwarsbloeme mooiheid, o verlate ware,
koppel je van de beschimmelde waarden
(p. 28)

Of lyriek die juist heel modern aandoet en daardoor min of meer een ironische werking krijgt, zoals in het eerste gedicht, waarin Boskma ook weer een staaltje van de woordkunst van Tachtig ten beste geeft:

O film met het geluid uit, eindeloos vertraagde traan, zomerkindontwaken, herfstnabloei, midwinterwaan:

op weg nu weer, geen flauwekul: Scotty, beam me up.

Boskma wisselt schijnbaar eenvoudig tussen ingewikkelde, moeilijk ontwarbare woordopeenvolgingen:

Nu mij dan ontraadseld men ere te beurt mij
niet langer bescholden besmeurd en betekend
en ergens de lekkende zeef in het water
der onderste kranen zijn leegloop betoont
in het helderste blank van het dagbladenlome
geloof dat het verleden van pijnen wel
zoeten kan zoeten kan sus sus we love you
(p. 19)

Simpele en heldere taal:

Ik moet het gras gaan maaien bij mijn beide huizen. Maar ik drink een kopje thee en tik een vers of twee
(p. 71)

En hem typerende klankrijke woordenreeksen:

Maar zacht zacht zuchten de zeewaardige zwaarlijvigen en zwart zwart
vluchten de graatmagere gedachten naar diepzees onderdromen
(p. 52 - de opmaak in de bundel is anders)

Terug naar Introductie