Het leven van koningin Beatrix in het kort

De geboorte van Beatrix Wilhelmina Armgard, Prinses van Oranje-Nassau, Prinses van Lippe-Biesterfeld op 31 januari 1938 was een gebeurtenis die de Nederlanders bewogen heeft zoals weinige daarvoor of daarna. Vanzelfsprekend werd het verloop van de eerste zwangerschap van prinses Juliana, die in januari 1937 was getrouwd met prins Bernhard, met grote belangstelling gevolgd. Even vanzelfsprekend werd in die tijd ten aanzien van de details een gepaste afstandelijkheid betracht. Maar: het was toen al bijna dertig jaar geleden dat het land voor het laatst met een koninklijke geboorte was verblijd, en dan van een mogelijke troonopvolger nog wel!

Kortom: toen het prinsesje geboren werd feestte heel het vaderland. Niet onaardig zijn sommige herinneringen aan die dag – waaruit overigens ook blijkt, hoezeer de lotsbestemming van een troonopvolger letterlijk al vóór de geboorte is bepaald.

Karel van het Reve schreef aan de vooravond van de viering van Beatrix’ vijftigste verjaardag het volgende: 'De regering, in haar grote welwillendheid – je had toen heel welwillende regeringen – had aangekondigd dat op de geboortedag van het prinsenkind de schooljeugd een dag vrij zou krijgen. Bij de schooljeugd gaf dat bericht aanleiding tot ernstige ongerustheid. Gesteld immers, die geboorte wordt om drie uur ’s middags bekendgemaakt. Dan hebben we de rest van die dag vrij, dat wil zeggen een half uur. Dat zou wel zeer bitter zijn. De ministerraad vergaderde over dit probleem en kwam met een compromis – de regeringen van die jaren waren geneigd tot compromissen. Als het heugelijke nieuws vóór de middag bekend werd, kreeg de jeugd de rest van de dag vrij. Gebeurde het na de middag, dan kregen we de rest van die middag plus de volgende dag vrij. De mathematici onder ons hadden al gauw uitgerekend dat een bekendmaking om kwart over twaalf voor ons het voordeligste zou zijn, terwijl een bekendmaking om kwart voor twaalf juist een nationale schoolramp zou betekenen, want dan hielden we er alleen maar een vrije middag aan over. We begrepen dat we te maken hadden met een situatie, waar een rechtvaardige en voor iedereen aanvaardbare oplossing niet tot de mogelijkheden behoort.' 

Deze laatste formulering van Karel van het Reve is daarom ook treffend, omdat Beatrix met dergelijke situaties in haar leven nog vaker te maken zou krijgen – maar misschien geldt dat wel voor ieder mens. Overigens werd Beatrix uiteindelijk in de ochtend geboren.

Beatrix’ jongste jaren verliepen al direct turbulent. Toen ze ruim twee jaar oud was vielen de Duitsers ons land binnen en was ook voor Nederland de Tweede Wereldoorlog echt begonnen. Samen met haar moeder en haar zusje prinses Irene, die in 1939 was geboren, werd prinses Beatrix in Canada een veilig onderkomen aangeboden. Daar werd in 1942 prinses Margriet geboren. Na de oorlog keerde het vorstelijke gezin terug naar Nederland, waar het in 1947 nog werd uitgebreid met een vierde dochtertje: prinses Marijke, die later Christina werd genoemd.

Mede door toedoen van koningin Juliana is het mogelijk geweest, dat Beatrix gedurende de jaren dat zij zich voorbereidde op het koningsschap, een naar omstandigheden betrekkelijk 'normaal' leven kon leiden. Ze ging naar een lagere en middelbare school met andere kinderen en slaagde er zo in zich te ontwikkelen op een manier die - niet meer dan strikt noodzakelijk - afweek van hoe andere Nederlandse kinderen leerden en opgroeiden.

Vanaf haar achttiende jaar trad Beatrix af en toe in de openbaarheid en gaf invulling aan haar rol in de monarchie. Ten minste, voor zover zij dit kon combineren met de studie in Leiden, waarmee zij in 1956 was begonnen. Bij het uitlekken van haar omgang met prins Claus in 1965 werd zij het middelpunt van een enorme publieke belangstelling. Dit werd mede gevoed doordat er in Nederland grote bezwaren bestonden tegen het huwelijk van de kroonprinses met een Duitser. De Tweede Wereldoorlog was toen nog geen twintig jaar geleden en doordat veel oorlogsleed nog goed voelbaar was, waren anti-Duitse sentimenten heel gebruikelijk.

Niettemin werd het huwelijk gesloten – ontsierd door relletjes en een rookbom – in 1966, in Amsterdam. Dat Beatrix een eigen wil had bleek, toen zij er tegen de wens van de regering aan vasthield om in Amsterdam te trouwen en nergens anders. Claus ontpopte zich tot een charmante prinsgemaal met een grote intelligentie, diplomatieke gaven, humor en tal van andere kwaliteiten. Zijn populariteit steeg, ondanks de aanvankelijke bezwaren tegen zijn persoon, tot grote hoogten. In de jaren die volgden, die Beatrix en Claus tot de gelukkigste van hun leven rekenen, werden hun drie zonen geboren en leefden zij, zoveel als mogelijk was, in betrekkelijke afzondering een harmonieus leven van een 'normaal' gezin op kasteel Drakensteyn.

In 1980 aanvaardde Beatrix de troon, als opvolgster van haar moeder, Juliana, die na een periode van tweeëndertig jaar afstand deed van de regering. De inhuldiging zelf ging, net als haar huwelijk, gepaard met rellen, zij het van wel iets omvangrijker en serieuzer aard. Met name de Amsterdamse kraakbeweging greep de plechtigheden aan voor een manifestatie van hun onvrede, die velen niet kon ontgaan. Beatrix heeft dit onmiskenbaar als heel pijnlijk ervaren.

Als vorstin gaf Beatrix aan haar positie een zakelijker en meer direct betrokken inhoud. Ze verhuisde naar Den Haag en betrok een 'werkpaleis' aan het Noordeinde, op loopafstand van het Binnenhof en de Raad van State. Hiermee bevestigde zij de opvatting van haar taak als ernstig, toegewijd en nadrukkelijk aanwezig staatshoofd, met wie rekening diende te worden gehouden. Anderzijds toonde zij ook haar spontane kant aan het land, bij voorbeeld door haar onverwachte bezoek aan de Amsterdamse vrijmarkt op 30 april 1988 en door onmiddellijk ter plaatse kennis te nemen van de gevolgen van de Bijlmerramp in 1994.

Met name de eerste jaren van 21ste eeuw moeten Beatrix zwaar gevallen zijn. De partner die kroonprins Willem-Alexander zich had gekozen, de Argentijnse Máxima Zorreguieta, wekte discussie in de media, met name vanwege de functie die haar vader had bekleed onder het Videla-regime. Gevolg daarvan was dat vader Zorreguieta de bruiloft van Willem-Alexander en Máxima niet bijwoonde. Ook het huwelijk van prins Johan Friso verliep niet rimpelloos, omdat de media over zijn bruid Mabel Wisse Smit opzienbarende zaken aan het licht brachten. De kwestie rondom prinses Margarita hield Nederland enkele weken in de ban. Na langdurige gezondheidsproblemen overleed in september 2002 prins Claus. In 2004 ten slotte overleden op hoge leeftijd Beatrix’ beide ouders. 

Anderzijds bracht het leven ook vreugde: Beatrix werd grootmoeder en er werden haar enkele prestigieuze onderscheidingen toegekend. Maar het belangrijkst van al is, dat zij er in is geslaagd om het koningsschap te vervullen op een wijze die alom indruk maakt en respect afdwingt, waarmee Beatrix zich een positie heeft verworven als symbool van nationale waardigheid waarop iedereen in Nederland trots kan zijn.