Boekenweek 2010 - Titaantjes

Dit dossier is bijgewerkt tot 5 maart 2010

‘Titaantjes – Opgroeien in de Letteren’ is het thema van de Boekenweek 2010. De overgang van kind of jongere naar de volwassenheid staat daarmee centraal in deze vijfenzeventigste boekenweek. In de wereldliteratuur heeft het thema coming of age talloze klassieke meesterwerken opgeleverd, bijvoorbeeld The catcher in the rye van de onlangs overleden J.D. Salinger. (Rechts de omslag van Eenzame zwerftocht, de eerste Nederlandse vertaling van The catcher in the rye uit 1954.)

Jongens waren we

Dé Nederlandse klassieker over het idealisme van de jeugd dat uiteindelijk het hoofd moet buigen voor de praktische eisen van de maatschappij is uiteraard Titaantjes van de schrijver Nescio, pseudoniem van J.H.F. Grönloh. Het verhaal verscheen in 1918 (samen met De uitvreter en Dichtertje). De eerste zin uit Titaantjes behoort tot de bekendste zinnen uit de Nederlandse literatuur: ‘Jongens waren we - maar aardige jongens’. De ‘Titaantjes’, dat zijn Koekebakker en zijn vrienden Bavink, Bekker, Hoyer en Kees Ploeger. Ze verafschuwen hun kantoorwerk en het burgerbestaan. Om eraan te ontsnappen maken ze samen lange wandelingen of turen ze naar de ondergaande zon. Op den duur verdampen al hun dromen en moeten ze zich allemaal noodgedwongen aanpassen, ‘behalve Bavink, die mal geworden is.’
Het thema van de boekenweek 2010 is expliciet opgedragen aan de Titaantjes van Nescio.

Kees de jongen

Een andere Nederlandse klassieker over de jeugd is Kees de jongen van Theo Thijssen uit 1923. Dat boek bevat één van de mooiste tweede zinnen uit de Nederlandse literatuur. Die zin zegt over hoofdpersoon Kees: ‘Is hij niet zowat de belangrijkste jongen geweest, die er ooit bestaan heeft?’ In Kees de jongen verwerkte de schrijvende onderwijzer Thijssen zijn eigen jeugdherinneringen. Kees de jongen zoekt tegen de kille werkelijkheid beschutting in zijn eigen fantasiewereld. Tot de maatschappij ook hem tot de orde van het werkend bestaan roept.

De Avonden

Na de oorlog verscheen nog een meesterwerk over een adolescent die zijn draai niet kan vinden: De Avonden van ‘Simon’ (later gewoon Gerard) van het Reve. Dit boek uit 1947 is qua thema verwant aan Nescio en Thijssen maar is veel zwartgalliger van toon. Hoofdpersoon Frits van Egters is een ware anti-held, die zijn grauwe omgeving niet probeert te ontstijgen, maar wel nauwkeurig observeert en van sarcastisch commentaar voorziet.

Recente boeken over ‘jong’ zijn

Na De Avonden zijn er nog veel ‘jongerenromans’ verschenen. Bijvoorbeeld Zilver of het verlies van de onschuld van Adriaan van Dis uit 1988. Recenter verscheen Joe Speedboot (2005) van Tommy Wieringa en heel recent is Plattegrond van een jeugd van Wanda Reisel (2010).

Joost Zwagerman

Het boekenweekgeschenk 2010 komt van de hand van Joost Zwagerman. In de jaren tachtig stond hij als jong dichter zelf vooraan in de groep van ‘De Maximalen’, de laatste echte beweging van jongeren die een omwenteling in de Nederlandse literatuur wilden veroorzaken. In 1989 publiceerde hij de roman Gimmick! over een groep jonge kunstenaars in het woelige Amsterdamse avant-gardemilieu van de jaren tachtig. Voor deze boekenweek schreef Zwagerman het geschenk Duel, over een museumdirecteur die wordt geconfronteerd met de verdwijning van één van zijn topstukken.

Extra boekenweekuitgave

Omdat in 2010 voor de vijfenzeventigste keer de boekenweek wordt georganiseerd, verschijnt ook nog een extra uitgave van de CPNB: Titaantjes waren we – Schrijvers schrijven zichzelf. Vijfenzeventig auteurs schreven voor deze jubileumuitgave een brief aan hun eigen jongere ik.

In het bezit van de KB

De Koninklijke Bibliotheek heeft alle genoemde werken in de collectie. Van diverse werken zijn er voor de belangstellenden verschillende drukken en uitgaven aanwezig.