Boekenweek 2011: Curriculum vitae - Geschreven portretten

Dit dossier is bijgewerkt tot 14 maart 2011

Het thema van de Boekenweek 2011 is ‘Curriculum vitae - Geschreven portretten’. De Boekenweek gaat daarmee over levensverhalen, over biografische en autobiografische verhalen, over dagboeken en brieven, maar ook over de grenzen tussen feit en fictie. Het boekenweekthema haakt aan bij de vele schrijversbiografieën die de laatste jaren zijn verschenen.

Eén mens centraal

In de Nederlandse literatuur zijn talloze voorbeelden te vinden van romans die het leven schetsen van één persoon. Een beroemd voorbeeld is Eline Vere uit 1889 van Louis Couperus. Een bekend jeugdboek over één persoon is Jaapje van Jacobus van Looy (1917). Andere bekende romans of verhalen die één figuur centraal stellen zijn De Uitvreter van Nescio uit 1918, over het leven van een rare flierefluiter, of Juffrouw Lina uit 1916 van Marcellus Emants, over het trieste leven van een dienstmeid.
Verhalen over één persoon zijn vaak sterk autobiografisch geladen. Louis Couperus verklaarde later dat achter Eline Vere eigenlijk hijzelf schuilging.

Familie

Vooral verhalen over familieleden zijn vaak op het echte leven geënt. In Pauls ontwaken uit 1913 schetste schrijver-psychiater Frederik van Eeden het leven en overlijden van zijn zoon. Heel recentelijk maakte Tom Lanoye veel indruk met zijn boek Sprakeloos (2009), een eerbetoon aan zijn moeder. Dimitri Verhulst deed verslag over zijn familie in De helaasheid der dingen (2006), maar het boek is ook evident een literaire roman en dus veel meer dan een autobiografisch feitenverslag. Hetzelfde kan gezegd worden over Jan Siebelinks liefderijke portret van zijn vader in Knielen op een bed violen (2005).

Feit & fictie

Hella Haasse schetst in Mevrouw Bentinck of Onverenigbaarheid van karakter (1978) het levensverhaal van de achttiende-eeuwse adellijke dame Bentinck en haar familie. De ondertitel is ‘Een ware geschiedenis’. Haasse presenteert in dit boek talloze brieven die ze in archieven vond. Het lijkt dus een documentair verslag, maar ook gebruikt ze her en der romantechnieken. Daarin ging ze nog verder in Heren van de thee (1992), waarvoor ze ook bronnenonderzoek deed. Toch is Heren van de thee een roman en geen ‘ware geschiedenis’. Waar de grens tussen feit & fictie ligt, is niet altijd duidelijk.

Zelfportretten

De Nederlandse literatuur kent ook veel beroemde zelfportretten, zoals Ik, Jan Cremer (1964), ook een boek waarbij men zich afvraagt wat waar is en wat niet. Andere zijn Zelfportret of legkaart van Hella Haasse uit 1954 en Zelfportret of het Galgemaal, het autobiografische relaas van de Vlaming Herman Teirlinck uit 1955. In de reeks ‘Privé-domein’ van De Arbeiderspers worden al sinds jaar en dag autobiografische geschriften verzameld, zoals recentelijk Dienstreizen van een thuisblijver van Maarten ’t Hart.

Biografieën

De laatste jaren is de biografie sterk in opkomst. Tot in de jaren tachtig was deze vorm van het geschreven portret in Nederland niet zo populair (in tegenstelling tot het Engelse taalgebied), maar sinds de jaren negentig wemelt het literaire landschap van de biografen. Tekenend voor de populariteit was de oprichting van een Werkgroep Biografie in 1995. Sindsdien kwamen vele goed gelezen biografieën uit van politici, kunstenaars en andere beroemde Nederlanders, zoals Henriëtte Roland Holst, koningin Wilhelmina, prins Bernhard en Joseph Luns. Heel recentelijk verschenen nieuwe biografieën van Gerard Reve, Vasalis en Willem Elsschot.

Boekenweekgeschenk door Kader Abdolah

Het boekenweekgeschenk van 2011, De Kraai, is geschreven door Kader Abdolah. Kader Abdolah is het pseudoniem van Hossein Sadjadi Ghaemmaghami Farahani, geboren in 1954 in Iran. In 1985 moest hij vanwege zijn politieke activiteiten tegen de ayatollahs vluchten. Hij vroeg asiel aan in Nederland, waar hij zich de taal eigen maakte met Jip-en-Jannekeboeken van Annie M.G. Schmidt. Hij brak als romanschrijver door met De reis van de lege flessen uit 1997. Abdolah mag er graag op wijzen dat hij een Pers is en geen Hollander, maar dat zijn boeken volgens hem onlosmakelijk verbonden zijn met de Nederlandse literatuur. In de boekenweek verschijnt ook een speciaal Geschreven portret over Kader Abdolah.

Geschreven portretten in de Verdieping van Nederland

Ter gelegenheid van het boekenweekthema is in de 'Verdieping van Nederland', de gezamenlijke tentoonstellingsruimte van KB en Nationaal Archief, een expositie ingericht onder de titel ‘Geschreven portretten’. Te zien zijn persoonlijke documenten van 50 bekende Nederlanders als Michiel de Ruyter, Mata Hari, Gerard Reve, P.C. Hooft en Aletta Jacobs.