Dit dossier is bijgewerkt tot 17 november 2008
Nieuw boek over Juliana en Bernhard
In november 2008 is een nieuw boek over de eerste twintig huwelijksjaren van koningin Juliana en prins Bernhard verschenen van C. Fasseur. Deze historicus heeft inzage gekregen in documenten bij het Koninklijk Huisarchief die niet eerder zijn vrijgegeven. In zijn boek komt uitvoerig de Greet Hofmans-affaire aan de orde, die in de periode 1949-1956 aan het koninklijk hof speelde. Deze kwestie leidde tot oplopende spanningen en bijna tot een staatkundige crisis.
De koninklijke familie na de bevrijding
In het najaar van 1945 waren Juliana, Bernhard en hun drie kinderen terug in Nederland. Twee jaar later werd hun vierde dochter prinses Marijke (Christina) geboren. Zij leed aan een ernstige oogafwijking, veroorzaakt door een virusinfectie van Juliana tijdens de zwangerschap. Nadat operatief ingrijpen niet had geholpen namen Bernhard en Juliana hun toevlucht tot het inschakelen van een gebedsgenezeres, Greet Hofmans (1894-1968). Zij zou over bijzondere gaven beschikken en toonde zich bereid hulp te verlenen. Daartoe mocht zij gedurende een periode een kamer aan het hof betrekken.
Greet Hofmans
De in Amsterdam geboren Greet Hofmans was van eenvoudige komaf. Ze groeide op in een gezin met een redelijk culturele belangstelling en met een moeder die zich aangetrokken voelde tot de theosofie. Hofmans genoot slechts enkele jaren onderwijs en werkte als huishoudster en als administratief medewerkster. Evenals haar moeder verkeerde ze in kringen waar men zich bezighield met het occulte en het paranormale. Hofmans verbond daaraan ideeën over de wereldpolitiek zoals een religieus pacifisme. Zij meende in verbinding met het hogere te staan en was ervan overtuigd, dat zij langs deze weg mensen kon helpen genezen.
Verwikkelingen aan het hof
Begin jaren ’50 vertoefde Hofmans vaak aan het hof, waar zij een kring van sympathisanten om zich heen kreeg. Maar prinses Marijkes oogafwijking wist zij niet te genezen. Daardoor verloor Bernhard zijn vertrouwen in Hofmans’ gaven. Hij - zelf in hart en nieren militair - had ook zijn bedenkingen over Hofmans’ invloed op Juliana, waarbij de pacifistische ideeën een belangrijke rol speelden. Daarnaast belegde Hofmans religieuze bijeenkomsten die Juliana bleef bezoeken. Dit had tot gevolg dat er langzamerhand twee kampen aan het hof ontstonden en de verhouding tussen Juliana en Bernhard zeer gespannen raakte.
De spanningen bereiken de Nederlandse regering
Inmiddels begon de Nederlands regering onder premier Drees zich zorgen te maken over de situatie in het koningshuis. Een staatshoofd van een NAVO-land dat tijdens de Koude Oorlog bij gelegenheid over vreedzame coëxistentie sprak, zoals Juliana deed voor het Amerikaanse Congres in 1952, vond de regering onverteerbaar. Om commotie te vermijden drong premier Drees er bij de Nederlandse pers op aan deze kwestie volledig stil te houden. Dat er aan het hof een conflict gaande was bleef daardoor in Nederland vrijwel onopgemerkt.
De ontknoping
In juni 1956 liet Bernhard zich in een interview met het Duitse blad Der Spiegel uit over de affaire. Daardoor bereikten de berichten daarover ook Nederland en de regering moest wel maatregelen nemen. Er kwam een commissie van drie wijze mannen onder leiding van oud-premier Beel die de kwestie onderzocht. Na indringend overleg werd besloten dat Hofmans en haar volgelingen van het toneel zouden verdwijnen. Een betrekkelijke rust keerde daardoor weer terug aan het hof.
Openheid van zaken na vijftig jaar
Ruim vijftig jaar na dato komen er nieuwe feiten en nuanceringen boven tafel, die antwoord geven op de vragen die er nog bestaan. Het is nu mogelijk om kennis te nemen van het nog niet eerder vrijgegeven rapport van de commissie-Beel.
Voor de geïnteresseerden en de bezoekers van de Koninklijke Bibliotheek wordt hier verwezen naar de catalogus van de KB en naar het Oranje Paviljoen op de Leeszaal van Nederland. Het nieuwe boek van C. Fasseur is inmiddels bij de KB te leen.
Literatuur
Link
