Dossier Hella Haasse

Dit dossier is bijgewerkt tot 21 oktober 2009

Vanaf 23 oktober 2009 gaan de openbare bibliotheken gedurende vier weken het boekje Oeroeg gratis uitreiken aan bezoekers tijdens de campagne ‘Nederland leest’. Eerder die maand was in Jakarta al de eerste Indonesische vertaling van Oeroeg gepresenteerd. Daardoor staat Hella Haasse weer even volop in de belangstelling.

Een omvangrijk oeuvre

Sinds haar debuut in 1945 - Stroomversnelling, haar enige dichtbundel - schreef Hella Haasse een gevarieerd oeuvre van ruim vijftig titels: romans, essays, toneelstukken - fictie en nonfictie. Daarnaast kwamen vele artikelen van haar hand en stelde ze allerlei bundels samen. In 2004 ontving ze de Prijs der Nederlandse Letteren.

Nederlands-Indië en Nederland

Hella Haasse werd op 2 februari 1918 in Nederlands-Indië geboren en bracht daar de eerste twintig jaar van haar leven door. In 1938 vertrok ze naar Nederland om Nederlands te gaan studeren in Utrecht. Ze schreef zich echter in voor een studie Scandinavische talen aan de Universiteit van Amsterdam. Haar ouders en broer zouden volgens plan ook naar Nederland komen, maar na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog was dat onmogelijk.
Tijdens de oorlog brak Hella Haase haar studie af; het nazisme in de colleges over Germaanse heldensages stond haar niet aan. Ze rondde met succes de toneelschool af en kwam onder contract bij het Centraal Tooneel van Cees Lasseur.
In februari 1944 trouwde ze met de jurist Jan Lelyveld. In november werd hun eerste kind geboren, dat echter twee jaar later overleed. Daarna kreeg ze nog twee dochters. Ze bleef bij het toneel werken - in de loop der jaren heeft zij enkele toneelstukken geschreven - maar ging zich steeds meer toeleggen op het schrijverschap.

Eerste succes met Oeroeg

In 1948 won Haasse de novelleprijs van de CPNB met Oeroeg, dat anoniem als boekenweekgeschenk verscheen. Een bijzondere prestatie voor een schrijfster die nog weinig had gepubliceerd en nu een groot publiek wist te bereiken. Oeroeg is een herkenbaar verhaal dat de gecompliceerde verhouding tussen Nederland en Nederlands-Indië belicht. Door dat thema én doordat het een 'dun boekje' is, lazen generaties middelbare scholieren het voor hun eindexamen.

Herkomst als thema

De slotzin in Oeroeg vat de thematiek in veel van haar werk samen: 'Ben ik voorgoed een vreemde in het land van mijn geboorte, op de grond, vanwaar ik niet verplant wil zijn?'. Dat 'land van mijn geboorte' of 'land van herkomst' zoals Du Perron het noemt, komt in veel van Haasses boeken terug. Haar eigen herkomst legde zij vast in autobiografische teksten zoals Zelfportret als legkaart (1954), Krassen op een rots (1970) en Een handvol achtergrond : Parang Sawat (1993). Dit laatste boek bevat teksten uit de twee eerdere boeken en niet eerder gepubliceerd materiaal. Deze publicaties zijn in 2003 gebundeld in Het dieptelood der herinnering. Enkele romans spelen in het land van haar jeugd. Heren van de thee (1992) gaat over het leven in 'ons Indië' in de tweede helft van de negentiende eeuw. In 2002 verscheen Sleuteloog, een roman waarin de thematiek van Oeroeg terugkomt: in hoeverre waren vriendschap en begrip mogelijk tussen een Nederlands en een Indisch kind?

Historische en andere romans

Hella Haasse werd bekend door de boeken over haar geboorteland, maar even belangrijk zijn haar historische romans. Daarvoor gebruikte ze vaak originele documenten, zoals voor de brievenromans over de familie Bentinck en over koningin Sophie. Ook de historische roman Schaduwbeeld of Het geheim van Appeltern (1989) was het resultaat van uitgebreid bronnenonderzoek. Hierin bracht ze een belangrijke historische figuur, Joan Derk van der Capellen tot den Pol, weer tot leven. Andere romans als Huurders en onderhuurders (1971) of Berichten van het Blauwe Huis (1986) zijn iets minder bekend. Hierin speelt weer de zoektocht naar het eigen verleden en het kennen van de ander een grote rol.

Vertalingen en prijzen

Het werk van Hella Haasse werd in vele talen vertaald: Duits, Engels, Hongaars, Italiaans, Pools, Portugees, Roemeens, Sloveens, Spaans en Zweeds. Ze ontving diverse prijzen, waaronder de Internationale Atlantische prijs (1960), de Constantijn Huygensprijs (1981), de P.C. Hooftprijs (1984), de CPNB Publieksprijs (1993), de Annie Romeinprijs (1995) en in 2003 won zij met Sleuteloog de Dirk Martensprijs en de NS Publieksprijs voor het Nederlandse Boek. Ze schreef driemaal het boekenweekgeschenk: het al genoemde Oeroeg (1948), Dat weet ik zelf niet (1959) en Transit (1994).

Virtueel Hella Haasse Museum

Ter gelegenheid van Haasses negentigste verjaardag werd op 5 februari 2008 in haar aanwezigheid het digitale Hella Haasse Museum geopend (zie onderaan bij de links). Dit museum maakt grotendeels haar persoonlijke archief openbaar. Behalve eigen documenten zoals familiefoto's, brieven, dagboekaantekeningen en manuscripten, staan op deze website boekfragmenten, interviews en documentaires.
De Koninklijke Bibliotheek bezit vrijwel alle werken van Hella Haasse, alsmede diverse vertalingen van haar werken. Die zijn via de KB-catalogus te vinden.