Nynke van Hichtum (1860-1939) 

Dit dossier is bijgewerkt tot 12  februari  2010

Op 13 februari 2010 is het honderdvijftig jaar geleden dat Nynke van Hichtum - pseudoniem voor Sjoukje Bokma de Boer – werd geboren in het Noord-Friese Nes. Zij geldt als de belangrijkste Nederlandse kinderboekenschrijfster uit de eerste helft van de twintigste eeuw en was een voorvechtster voor goede literatuur voor de jeugd. Haar kinderboeken en bewerkingen van sprookjes en volksverhalen uit de hele wereld spraken een groot publiek aan. Door haar artikelen en kritische beoordelingen van jeugdboeken had ze grote invloed.

Jeugd

Nynke van Hichtum was de jongste in een middenklassegezin. Haar vader was een vrijzinnig predikant en een boeiend verteller. Haar moeder had een slechte gezondheid, maar was een wilskrachtig persoon. Van Hichtum bezocht de kostschool; daar merkte een leerkracht haar verteltalent op en raadde haar aan te gaan schrijven.

Huwelijk

In 1888 trouwde zij met de latere SDAP-voorman Pieter Jelles Troelstra, die in Groningen rechten studeerde. Uit het huwelijk werden twee kinderen geboren.
Troelstra en Van Hichtum voelden zich aangetrokken tot de socialistische beweging. Ze deelden tevens een belangstelling voor de letterkunde. Dat leidde tot een samenwerking voor het tijdschrift For  hûs  en  hiem. Troelstra was daarvan redacteur en Van Hichtum schreef een kinderrubriek.

Afke's tiental

Het gezin van Van Hichtums dienstmeisje, Hiltsje Feenstra, vormde de inspiratie voor Afke’s  tiental (1903). Moeder Feenstra bestierde als een ideale en liefdevolle moeder een arm en druk arbeidersgezin, waar geborgenheid en saamhorigheid heersten. Afke’s  tiental werd een groot succes en er volgden vertalingen, overigens pas in 1957 in het Fries. Nog steeds wordt Afke’s  tiental gelezen, ook als een waarheidsgetrouwe weergave van het leven van arbeidersgezinnen rond 1900. Het boek heeft in de 21e eeuw een zestigste druk beleefd.

Eigen en ander werk

In de boeken die Van Hichtum zelf schreef, verwerkte ze Friese uitdrukkingen en woorden en typisch Friese gebruiken. Dat droeg bij aan het authentieke en herkenbare in haar werk. Daarnaast heeft ze diverse sprookjesverzamelingen samengesteld en bundels met volksvertellingen uit de hele wereld uitgegeven. Ze vertaalde klassieken als Robinson  Crusoë en Winnie  de  Poeh. Zo maakte ze het mooie en het goede uit de wereldliteratuur voor de Nederlandse jeugd bereikbaar.
Verder werkte Van Hichtum voor het socialistische dagblad Het  Volk en recenseerde zij jeugdliteratuur.

Gezin, problemen en scheiding

Het gezin Troelstra maakte in de jaren 1890 een armoedige periode door. Van Hichtum, geplaagd door gezondheidsproblemen, probeerde met het schrijven van kinderboeken bij te verdienen.
Gaandeweg echter werd de verhouding tussen de echtelieden problematischer, wat tot een scheiding leidde in 1907. Op eigen kracht en met hulp van haar zoon wist Van Hichtum de moeilijkheden te overwinnen.

Late jaren

Tot in de jaren twintig van de 20e eeuw bleef Van Hichtum bezig met vertalen en verzamelen van verhalen uit de wereldliteratuur. In de jaren dertig begon zij weer eigen werk te schrijven, jeugdboeken die zij situeerde in het vertrouwde Friesland. Haar jeugdherinneringen hielpen haar die verhalen in te kleuren. Zij besteedde ook veel aandacht aan de illustraties. Zo maakten illustratoren als Rie Cramer, Tjeerd Bottema en Cornelis Jetses tekeningen voor haar boeken.
Hoewel Van Hichtum de socialistische idealen trouw bleef, heeft zij zich met de vrouwenemancipatie of grote politieke vragen nooit zo ingelaten. Zij vond trouwens dat het literaire niveau zwaarder woog dan het uitdragen van een visie op de samenleving.

Voortleven

Nynke van Hichtum leeft nog steeds voort. Tineke Steenmeijer-Wielenga schreef een roman De  oare  helte:  Nynke  fan  Hichtum,  de  frou  fan  Piter  Jelles, een fictieve terugblik op het leven van Nynke van Hichtum (1997). In 2001 volgde de film Nynke van Pieter Verhoeff, die speelt in de context van de industriële revolutie, de opkomst van het socialisme en het feminisme. In 2005 publiceerde Aukje Holtrop een omvangrijke biografie, waarvan in 2008 een tweede druk verscheen.
Zie verder bij de links voor meer informatie over Van Hichtum.

Aanzienlijke lijst met boeken

Nynke van Hichtum heeft een omvangrijk oeuvre nagelaten. Een selectie van haar titels is opgenomen in de lijst met literatuur. De KB bezit de meeste daarvan en veel werken over Van Hichtum. Als bibliografische bron voor werk van Nynke van Hichtum is het Centraal Bestand Kinderboeken nuttig. Hierin kan ook naar artikelen en boeken òver Nynke van Hichtum worden gezocht. Via de tweede keuzebalk met de optie ‘trefwoord’ en in de lege balk: ‘Hichtum, Nynke van’ zijn die te vinden.

Literatuur

• Werken geschreven of bezorgd door Nynke van Hichtum
• Werken over Nynke van Hichtum
• Over Afke’s tiental staat in Wonderland (2002) een informatieve bijdrage door Aukje Holtrop

Links

• Aukje Holtrop in de DBNL over Nynke van Hichtum
• Webpagina over Nynke van Hichtum in het Geheugen van Nederland
• Nynke van Hichtum in de DBNL
• Webpagina uit het Biografisch woordenboek van het socialisme en de arbeidersbeweging in Nederland
• Nynke van Hichtum in het Biografisch Portaal