Dossier Koningin Juliana (1909-2004)

Dit dossier is bijgewerkt tot 30 april 2009

Op 30 april 2009 is het honderd jaar geleden dat prinses Juliana werd geboren. Na acht jaar huwelijk was er eindelijk een dochter voor koningin Wilhelmina en Prins Hendrik en had Nederland een kroonprinses. Dat vormde aanleiding voor grote vreugde in Nederland.

Oranje-Nassaus populair

Al vroeg merkte Juliana dat zij lid van een geliefd Oranje-Nassauhuis was. In november 1918 werd zij samen met haar moeder op het Malieveld door het volk toegejuicht, nadat de revolutiepoging in Nederland was mislukt. De negenjarige Juliana kon de populariteit van het koningshuis van nabij ervaren.
De opleiding van prinses Juliana verliep voorspoedig. Zij volgde in een privé-klasje lager onderwijs en middelbaar onderwijs. Wilhelmina gaf haar zelf naar het mystieke neigende godsdienstlessen.
Zo was Juliana op achttienjarige leeftijd voorbereid om haar moeder op te volgen. Dit bleek vooralsnog niet aan de orde en Juliana ging enkele jaren in Leiden studeren. Zij kreeg in 1930 een ere-doctoraat in de letteren en wijsbegeerte. Juliana brak haar studie af en ging zich aan maatschappelijk werk wijden. Zo was zij een van de oprichters van het Nationaal Crisis Comité.

Een geschikte huwelijkspartner

De volgende belangrijke stap in Juliana’s leven betrof een passend huwelijk. De toekomst van het huis van Oranje hing daarvan af. Na enkele jaren speuren naar een goede kandidaat werd in 1936 de verloving bekendgemaakt met Bernhard zur Lippe-Biesterfeld. Het huwelijk werd gesloten op 7 januari 1937. Deze man van de wereld maakte het voor Juliana mogelijk om tijdens een lange huwelijksreis eens buiten de invloed van Wilhelmina te verkeren. Uit hun huwelijk werden vier dochters geboren: Beatrix (1938), Irene (1939), Margriet (1943) en Christina (1947).

Tweede Wereldoorlog

Toen het Duitse leger op 10 mei 1940 Nederland binnenviel, weken Juliana en Bernhard met hun toen nog twee kinderen uit naar Engeland. Terwijl prins Bernhard bij koningin Wilhelmina in Londen achterbleef, reisde Juliana met haar dochters door naar Canada. Van daaruit bezocht zij verschillende Nederlandse koloniën, onder andere Suriname en de Antillen. In april 1945 vestigde zij zich met koningin Wilhelmina in Breda, in het bevrijde deel van Nederland. Daar werkte zij mee aan een hulpactie voor de bevolking in het noordelijke deel van Nederland, waar velen onder de hongerwinter hadden geleden.

Juliana als koningin

Wilhelmina besloot in 1948 afstand te doen van de troon. Dit vanwege haar gezondheid en omdat zij teleurgesteld was over de politieke ontwikkelingen in Nederland na de oorlog. Op 6 september 1948 trad Juliana aan als nieuwe koningin van Nederland. Dat zou enkele rijksdelen verliezen, want ook Nederland kreeg te maken met de dekolonisatie. Juliana zette haar handtekening onder de soevereiniteitsverklaring van Indonesië in 1949 en in 1975 tekende zij voor de onafhankelijkheid van Suriname.

Sociaal bewogen mens en staatshoofd

In 1953 zette Juliana zich in voor de slachtoffers van de watersnoodramp in Zeeland en bewees daarmee een 'moeder des vaderlands' te zijn. Zij bleef verder ook betrokken bij sociale kwesties en liet zich eens ontvallen dat zij eigenlijk het liefst maatschappelijk werkster was geworden.
Juliana was in haar functie nauw betrokken bij de formatie van de kabinetten tijdens haar regeerperiode. In haar optreden als staatshoofd toonde zij een zekere eigenzinnigheid. Een bekend voorbeeld hiervan is haar speech voor het Amerikaanse Congres in 1952, waarin zij pleitte voor wereldvrede en vreedzame coëxistentie. Dit tot ongenoegen van de de Nederlandse regering en waarschijnlijk ook van de militair Bernhard.

Affaires

In deze speech is wel de invloed van Greet Hofmans herkend. Juliana’s omgang met deze gebedsgenezeres leidde tot een affaire, die het huwelijk van Juliana en Bernhard en zelfs de monarchie in gevaar bracht. In de jaren zestig waren er verschillende affaires. De schoonzoons van Juliana, een katholieke Spanjaard, een Duitser en een niet-adellijke burger, gaven aanleiding tot ophef. In de jaren zeventig volgde de Lockheed-affaire, waarin Bernhard steekpenningen zou hebben aangenomen. Juliana bleef door haar eenvoud en menselijkheid echter onverminderd populair. Haar afkeer van hofetiquette en conventionaliteit maakten haar een ideale koningin in de roerige jaren zestig en zeventig.

Laatste jaren als prinses

Op 31 januari 1980 maakte Juliana bekend af te treden als koningin, waarna op koninginnedag 1980 prinses Beatrix haar opvolgde. Daarna leidde (nu weer prinses) Juliana een rustig leven.
Juliana overleed op 20 maart 2004 op 94-jarige leeftijd op Paleis Soestdijk aan de gevolgen van een longontsteking.

Op de KB website zijn verschillende dossiers over het Nederlandse koningshuis te vinden. In het Oranjepaviljoen in de Leeszaal van Nederland staat een verzameling boekwerken en gelegenheidsuitgaven, uiteraard ook over Juliana.