Dossier Koningskinderen

Dit dossier is bijgewerkt tot 16 april 2007

Feest

Op 10 april 2007 kwam de derde dochter van Prins Willem-Alexander en Prinses Máxima ter wereld in het Haagse Bronovo-ziekenhuis. Ze kreeg de namen Ariane Wilhelmina Máxima Ines. Ariane is het zusje van de op 7 december 2003 geboren Catharina-Amalia Beatrix Carmen Victoria, en de op 26 juni 2005 geboren Alexia Juliana Marcella Laurentien.

Traditioneel verschijnen in kranten, tijdschriften en op het internet talloze berichten en speculaties over de geboorte van Koningskinderen. Prijsvragen worden uitgeschreven, roddels verzonnen en feestartikelen gefabriceerd. Berichten over de verwachting van een troonopvolger zijn in de geschiedenis van het Nederlands Koningshuis altijd met vreugde ontvangen en de geboorte van een Koningskind hield het land altijd enige dagen in haar ban. De manier waarop men feest vierde lijkt in de loop van ruim een eeuw weinig veranderd.
In de weken voor de geboorte wacht de Nederlandse bevolking in spanning af, er zijn volop oranjefeestartikelen te koop en de jeugd doet zich tegoed aan rood-wit-blauw-oranje snoepgoed. Straten worden versierd, gebouwen van illuminatie voorzien en kinderen studeren op speciale liedjes. In verschillende steden zamelen vrouwen geld in om de prachtigste kraamcadeaus aan te kunnen bieden, schrijvers en dichters zijn druk doende gelegenheidsversjes uit de duim te zuigen. Alle spanning heeft nog wel eens tot misverstanden geleid. Op 5 april 1909, weken voor de geboorte van Prinses Juliana, hingen winkeliers in de Kalverstraat de vlaggen uit. Zou het Koningskind al geboren zijn? De stad was in rep en roer maar de Kalverstraters hadden zich laten foppen en de vlaggen werden weer binnen gehaald.
Nadat het bericht van de blijde gebeurtenis dan eindelijk wereldkundig gemaakt is, kan het feest beginnen. Ons nuchtere Hollandse volk legt voor even zijn nuchterheid af en er wordt gezongen en gesprongen in Holland. Op het Malieveld klinken saluutschoten, op verschillende plaatsen wordt beschuit met oranje-muisjes uitgedeeld en geboortepenningen worden geslagen. Ondertussen komen van heinde en verre felicitaties binnen en is de gehele dag feestmuziek te horen.

Troonopvolging

De afgelopen eeuw hebben meer vrouwen dan mannen op de Nederlandse troon gezeten. Toch ging de voorkeur lange tijd uit naar een koning omdat van een vrouwenregering weinig goeds werd verwacht. Voor de troonopvolging werd dan ook gekozen voor het zogenaamde Castiliaanse stelsel. Hierbij werden vrouwen niet geheel uitgesloten van de troon maar had een zoon van de koning of koningin altijd voorrang hadden boven een dochter, ook als hij jonger was dan zijn zus.
Bij de geboorte van prinses Wilhelmina in 1880 waren geluiden van teleurstelling te horen over het geslacht van het koningskind. ''t Is maar een meisje!' kopte het Leidsch Dagblad. Wilhelmina had weliswaar een halfbroer, maar aangezien de gezondheid van prins Alexander te wensen overliet, hoopte men dat er spoedig nog een extra prinsje geboren zou worden. Emma kreeg echter geen kinderen meer en Alexander overleed in 1884. Wilhelmina werd in 1898 Koningin van Nederland.
Ondanks de populariteit van Koningin Wilhelmina werd ook voor de geboorte van Prinses Juliana's vierde kind de hoop geuit op de komst van een jongetje: 'met vreugde en dankbaarheid zal de geboorte van deze jongste Oranjetelg begroet worden. Ook wanneer een vierde prinses geboren zou worden, want maar al te goed kennen wij de zegeningen, ons land bewezen onder het bestuur van de Oranje-vorstinnen. Toch zou ook ons hart van grote blijdschap vervuld zijn, wanneer een zoon, een kroonprins, geboren zou worden. Aan de Oranje-vorsten danken wij immers de opkomst, groei en bloei van ons land.'
Tegenwoordig wordt minder belang gehecht aan het geslacht van onze vorst. In 1983 werd de voorkeursregeling voor mannelijk nageslacht afgeschaft. Het oudste kind van de Prins van Oranje en Prinses Máxima zal daarom, na Willem-Alexander, de eerste zijn die in aanmerking komt voor de troon, ondanks het feit dat het een meisje is. In november 2003 werd bovendien besloten dat voortaan ook bij de geboorte van een prinsesje 101 saluutschoten gelost zullen worden, voorheen moesten meisjes het met 51 schoten stellen.

Opvoeding

Prinses Wilhelmina werd in groot isolement opgevoed, zij noemde het paleis in haar memoires veelzeggend 'de kooi'. Sinds de eenzame jeugd van Wilhelmina is er veel veranderd met betrekking tot de opvoeding van Koningskinderen. Juliana werd onderwezen op het paleis in gezelschap van een aantal leeftijdgenootjes en haar dochters kregen zelfs op school les. Prinses Beatrix en Prins Claus wilden dat hun kinderen een zo normaal mogelijk leven zouden leiden. Willem-Alexander ging, samen met zijn broers, op de fiets naar school en kreeg geen privé-les of voorkeursbehandeling van docenten. De vrijheid die de prinsen genoten, was vooral voor de bewakers een groot probleem: ze verloren de prinsjes maar al te vaak uit het oog.

Oranje boven

Bij de geboorte van de Kroonprinsessen werd steeds de hechte band tussen Oranje en Nederland benadrukt. Toen Juliana geboren was, klonk 'Blijv' ons aloud Oranjehuis, met 't volk steeds één gezin!' en na de geboorte van Beatrix publiceerde Eigen Haard een rijm met de volgende strofe: 'Oranje en Nederland zijn één, die band is hecht, maar teer, Want als Oranje eens verdween, is Neêrland ook niet meer!'.
Bij de geboorte van Prins Willem-Alexander was nog steeds aandacht voor de bindende kracht die van het koningshuis uitging, er was echter ook een heel ander geluid te horen. In de jaren '60 was het debat over de wenselijkheid van de monarchie in alle hevigheid opgelaaid. In de berichtgeving klonk dit debat enigszins door: de Volkskrant riep op om 'op een dag als vandaag al te zwaarwichtige bespiegelingen over de toekomst van de Nederlandse monarchie' even achterwege te laten en de redactie van Katholieke Illustratie verklaarde dan wel niet republikeins te zijn, Oranjegek was zij evenmin.
Dat het debat over de monarchie ook binnen het koningshuis niet onopgemerkt is gebleven, bleek al tijdens een interview met Prins Claus in 1970 voor de NOS-televisie: 'Wij proberen onze kinderen, vooral onze oudste zoon, zó op te voeden dat hij, als het moet, de functie op de troon kan overnemen. Maar hoe de maatschappij in Nederland zich zal ontwikkelen en of er voor hem nog een plaats zal zijn, is natuurlijk volkomen open.' Nog steeds wordt er gediscussieerd over de toekomst van ons koningshuis. Of het Koningskind ooit de scepter over Nederland zal zwaaien? De tijd zal het leren.