Kookboek van Cornelia Wannée uit 1910

Kookboek van Cornelia Wannée uit 1910

Dit dossier is bijgewerkt tot: 
12 november 2010

Cornelia Johanna (C.J.) Wannée (1880-1932) was lerares en later directrice aan de Amsterdamsche Huishoudschool in het begin van de twintigste eeuw. Ze merkte dat er behoefte bestond aan een algemeen kookboek voor de Nederlandse huisvrouw. In 1910 verscheen de eerste editie van haar Kookboek van de Amsterdamsche Huishoudschool. Al een eeuw lang wordt dit kookboek steeds aangevuld en herdrukt.

Kookboeken

Kookboeken bestonden al eeuwen. In de bibliografie Het Nederlandse kookboek 1510-1945 staat als oudste een kookboek uit 1510 vermeld. Tot in de zeventiende eeuw waren kookboeken bestemd voor de hogere standen en de beroepskoks. In de loop van de achttiende eeuw kwamen er goedkope edities voor het huispersoneel en de keukenmeiden. Voorwaarde was natuurlijk wel dat de gebruiker kon lezen. Door de handelscontacten van onder andere de VOC kwamen er allerlei uitheemse ingrediënten op de markt die in de gerechten werden verwerkt: peper, kaneel en nootmuskaat. In de eeuw daarna ontstond er al zoiets als een voedingsleer, waaruit het belang van goede voeding bleek, ook voor de arbeidersklasse.

Enkele eerdere bestsellers

In de zestiende eeuw liet Carolus Battus zijn Eenen schonen ende Excellenten Coc-boec verschijnen, in één uitgave met het door hem uit het Duits vertaalde Medecyn boec (1593), dat zevenmaal werd herdrukt. Ruim een halve eeuw later gaf de Amsterdamse uitgever Doornick De Verstandige Kock uit in combinatie met werken over tuinaanleg en landleven. Vermeldenswaard is verder De volmaakte Hollandsche Keukenmeid (1745) met enkele honderden recepten, verzameld door een mevrouw uit de hogere stand. Dit kookboek werd tot halverwege de negentiende eeuw herdrukt. In diezelfde eeuw verscheen het populaire Aaltje, de Volmaakte en Zuinige keukenmeid, dat na 1803 nog achttien maal werd herdrukt. In de loop van die eeuw werden de kook- en huishoudscholen opgericht.

Wannées kookboek

In 1910 stelde Cornelia Wannée op verzoek van (oud-)leerlingen haar kookboek samen met ruim achthonderd recepten. Met de Amsterdamse uitgever Becht kwam zij overeen dat hij het kookboek zou publiceren en dat Wannée zou meewerken aan de te herziene herdrukken. Zo’n tien jaar later waren er al meer dan veertigduizend exemplaren van verkocht. Tot haar overlijden in 1932 werkte Cornelia Wannée eraan mee.
Maar liefst vijfentwintig edities kwamen in de twintigste eeuw in de winkel; de 'Wannée' werd een begrip.

Gezondheid en zuinigheid

De recepten in ‘Wannée’ voldeden aan de eisen van de tijd. De huisvrouw, zeker die in het arbeidersgezin, kon er smakelijke, gezonde, gevarieerde en goedkope maaltijden mee bereiden. Dat was nodig, want in de steden waren veel arbeiders met een erg laag inkomen. Overigens stonden er in de ‘Wannée’ behalve de bereidingswijze van de gewone kost ook ‘recepten voor de fijnen keuken’. Verder gaf het goede raad voor het inrichten van de keuken, hygiëne en de aankleding van de dis. Het kookboek bereikte een groot publiek.

Andere bekende kookboeken

‘Wannée’ stond niet alleen. Er verschenen allerlei kookboeken, uitgegeven door bedrijven (Maggi, Verkade), huishoudscholen, omroepverenigingen (VARA, AVRO), damesbladen (Margriet, Libelle) en er stonden dagelijks recepten in kranten. Tijdens de perioden van schaarste in de Eerste en de Tweede Wereldoorlog verschenen kookboeken die recepten met surrogaten bevatten.

Eenentwintigste eeuw

Anno 2010 is koken helemaal hot. In elke boekhandel staan kookboeken voor salades, visgerechten, wild, vegetarische maaltijden, de Indische keuken en grillen. Alle keukens ter wereld en soorten gerechten komen aan bod. Op televisie zijn kookprogramma’s te zien. Joop Braakhekke, Sonja Bakker en Jamie Oliver zijn (inter)nationale beroemdheden.

Veranderingen

In 2010 is de 29e druk uitgekomen, een jubileumeditie, honderd jaar na de eerste uitgave, verzorgd door Anne Scheepmaker.
Wie nu in ‘Wannée’ kijkt komt trefwoorden als gamba’s, magnetron en saté tegen. Daarvan zou mejuffrouw Wannée waarschijnlijk niet geweten hebben wat ze ermee moest. Maar in de oudste edities van haar kookboek stond hoe je een haas of een konijn moest villen. Wie zou dat nu nog kunnen of durven?

De KB en kookboeken

De Koninklijke Bibliotheek bezit een collectie van enkele duizenden kookboeken. De basis daarvan vormt het legaat van J.W.F. Werumeus Buning dat de KB in 1960 verwierf. Die verzameling wordt nog altijd aangevuld.
In de Leeszaal van de KB staat een aantal werken over gastronomie en huishoudkunde.

Literatuur

Links