Dossier Mozart

Dit dossier is bijgewerkt tot 17 juli 2007.

2006 Mozartjaar

Op 27 januari 2006 was het 250 jaar geleden dat Wolfgang Amadeus Mozart geboren werd. Dit was aanleiding om 2006 wereldwijd tot Mozartjaar uit te roepen, hoewel het vorige Mozartjaar nog niet eens zo lang geleden was: 1991, toen zijn 200ste sterfdag werd herdacht. Het merendeel van de muzikale festiviteiten speelde zich af in de twee bekendste Mozartsteden: Salzburg en Wenen. Zo meldde Kasper Jansen in het NRC van 2 januari 2006 dat er in Wenen maar liefst 230 Mozart evenementen gepland waren met in totaal 3200 voorstellingen. Maar ook in Nederland stond er veel Mozartrepertoire op het programma. Zo kwam De Nederlandse opera met drie nieuwe producties van de Da Ponte opera’s: Le nozze di Figaro, Don Giovanni en Cosí fan tutte.

In april was er aan het Haagse Spui een driedaags muziekfestival getiteld ‘Mozart terug in Den Haag’, om Mozarts bezoek aan deze stad feestelijk te herdenken. Zo feestelijk was dat verblijf in Den Haag overigens niet. De negenjarige Mozart was tussen september 1765 en april 1766 in Nederland, samen met zijn zusje Nannerl en zijn vader Leopold. Dit bezoek was onderdeel van hun grote Europese tournee. Mozart gaf concerten voor de Oranjes, en componeerde wat feestmuziek voor de jarige Prins van Oranje, maar hij was vooral erg ziek. Tijdens zijn verblijf in Den Haag kreeg hij tyfus waarvan hij maar langzaam herstelde. Hierdoor werd zijn verblijf in De Lage Landen noodgedwongen veel langer dan gepland. Het is dan ook niet zo vreemd dat Leopold uiteindelijk niet zeer positief op deze periode terugkijkt. Bovendien schrijft hij in één van zijn brieven: ‘Van ieder land neem je iets mee. In Holland leer je niets beters dan zelfzuchtig zijn’.

Mozart als mens

Ondanks de grote belangstelling voor Mozarts muziek lijkt het wel of bij Mozart de persoon nog meer aanspreekt dan zijn werk. Deels zal deze belangstelling voor de persoon Mozart in gang zijn gezet door het succes van de film Amadeus (1984), gebaseerd op het gelijknamige toneelstuk van Peter Shaffer uit 1979. Voorts kennen we Mozart uit zijn brieven. Door de persoonlijke aard van de brieven lijkt hij als mens dichterbij te staan dan andere componisten. In de briefwisseling met zijn vader herkennen we de klassieke strijd tussen vader en zoon, uit de brieven tussen Mozart en Constanze leren we Mozart kennen als echtgenoot, vader en minnaar. De blijvende belangstelling voor de persoon Mozart blijkt ook uit de aanhoudende stroom van nieuwe biografieën, waarbij het werk van H.C. Robbins Landon en Robert Gutman zeker genoemd moet worden.

Doordat we relatief veel weten over het leven en de persoonlijkheid van Mozart, leent Mozart zich ook uitstekend als personage voor historische fictie. Een voorbeeld hiervan is Marrying Mozart van Stephanie Cowell uit 2004. En behalve als romanfiguur blijkt Mozart ook nog eens interessant te zijn als patiënt. Er verschijnen nog steeds publicaties van artsen in serieuze medische tijdschriften over de mogelijke oorzaak van Mozarts vroegtijdige dood. Naast serieuze medische analyses zijn er de mysterieuze omstandigheden rond de vroegtijdige dood van Mozart, die soms mythische proporties aannemen: De verschijning van de geheime opdrachtgever voor het Requiem (KV 626) dat hij niet zou voltooien, en de vele vergiftigingsverhalen. Mozart zou uit jaloezie vergiftigd zijn door collega-componist Salieri, of door de vrijmetselarij omdat hij in Die Zauberflöte teveel vrijmetselaargeheimen zou hebben prijsgegeven, of door zijn logebroeder Franz Hofdemel vanwege vermeend overspel met diens vrouw Magdalena.

Al met al weten we veel over de mens Mozart, zijn privéleven en zelfs zijn medische dossier. Hierdoor is een beeld van hem ontstaan waarmee we ons kunnen identificeren. Hij was dan weliswaar een muzikaal genie, maar gelukkig met een menselijke kant die vaak zo herkenbaar is. Misschien dat we er daarom geen genoeg van krijgen zijn leven te verfilmen, over hem te schrijven en te fantaseren. Het is overigens opmerkelijk dat we ondanks alle persoonlijke informatie over Mozart tot voor kort niet goed wisten hoe hij er nu uit heeft gezien. Er zijn vele (vermeende) Mozart portretten en miniaturen, maar het vreemde is dat de portretten helemaal niet op elkaar lijken. In april 2005 werd in een officiële publicatie gemeld dat het onbekende portret dat in 1999 in de Berlijnse Gemäldegalerie werd gevonden, een afbeelding is van Mozart (Mozart met de groene jas). Het portret is geschilderd door Edlinger tijdens een bezoek van Mozart aan München, en dateert van 1790. Het is ironisch dat dit betrouwbare Edlinger portret enorm afwijkt van het portret dat waarschijnlijk het bekendst is, al was het alleen maar omdat dit portret iedere Mozartkugel en CD- box siert (Mozart met de rode jas). Dit portret met de rode jas is een postuum portret uit 1819 door Kraft.

En tenslotte is er dan natuurlijk nog de Mozartschedel. Zouden we dan echt zo dicht bij Mozart kunnen komen dat we iets tastbaars van hem in handen hebben? En dan nog wel z’n hoofd, de plek waar hij, zoals hij zelf altijd zei, zijn muziek had opgeslagen? De schedel werd opgegraven op de Sankt Marx begraafplaats in Wenen waar Mozart in een armengraf is begraven. De exacte locatie van het graf is echter onbekend. Recentelijk zijn de botten van Mozarts grootmoeder van moederszijde en van een nicht opgegraven in de hoop via DNA onderzoek de echtheid van de schedel vast te kunnen stellen. De uitkomst was eenduidig: de botten hebben geen van drieën een onderlinge relatie met elkaar. Misschien zou Mozart hier zelf wel om hebben moeten grinniken en gedacht hebben: ‘het gaat niet om mijn schedel, maar om mijn muziek.’

De KB heeft meer dan zeshonderd titels over het fenomeen Mozart in de collectie opgenomen. Auteur Maarten ’t Hart schreef in het kader van het Mozartjaar een boek over de componist. In een interview met KB.nl zegt hij: ‘De KB bezit veel publicaties die nergens anders te vinden zijn. Bijvoorbeeld op het gebied van muziek. Bijna alle informatie die ik nodig had om mijn boek over Mozart te kunnen schrijven haalde ik uit de KB-collecties.’