Dit dossier is bijgewerkt tot 21 september 2007.
Op 24 september 1907 werd de Nederlandse Boekverkopersbond opgericht om de gemeenschappelijke belangen van het vak te behartigen. Dat was vooral nodig om gezamenlijk afspraken te kunnen maken met hun leveranciers, de uitgevers. Tussen auteur en lezer stonden immers na ongeveer 1800 twee groepen vaklui: de uitgevers en de boekhandelaren. Daarvóór waren de meeste boekhandelaren zélf uitgever. Sinds de splitsing van die bezigheden was het juist de boekhandelaar die de hete adem van de economische conjuctuur het eerst in de nek voelde. De NBb beijverde zich voor vaste prijsafspraken en contracten, adviseerde over praktische zaken zoals winkelinrichting en hield zich ook met beleid bezig, zoals leesbevordering.
Honderden winkels
Men begon met ongeveer 112 leden. Omstreeks 1947 waren dat er 550. Inmiddels zijn er meer dan 1400 leden, die allemaal worden genoemd in Boekhandels in beeld, de jubileumuitgave waarvoor vijftig boekhandels door Hannie van Herk zijn gefotografeerd, van supermarktachtige tot huiskamerachtige boekhandels, kinderboekenwinkels, gespecialiseerde boekhandels, boekhandelketens, boekhandels met trapjes, met verlaagde plafonds, vides of leestafels. Voor wie van boeken houdt zijn het evenzovele snoepwinkels. Kasten met boeken, stapels boeken, vloeren bezaaid met boeken. En daartussen de lezer, de koper én de boekverkoper.
Taken van de NBb
Wat deed en doet de Boekverkopersbond? In het begin was de bond vooral bedoeld om de positie van de kleine handelaar ten opzichte van de uitgeverijen te versterken. Er werden afspraken gemaakt over kortingen. Gedurende de crisistijd hield de bond de financiële positie van de boekhandel in het vizier en werden adviezen aan de leden én aan de regering uitgebracht. De bond bepaalde de positie van boekhandels ten opzichte van de tweedehands boekwinkels (antiquariaten) onder andere als het ging om verkoop van tweedehands schoolboeken. Ook werd branchevervaging bestreden. Boekhandelaren leden bijvoorbeeld schade door de typische vooroorlogse gewoonte van de industrie om bij een pak thee of koffie als lokmiddel een boek cadeau te doen (dat werd ook meteen het ‘cadeaustelsel’ genoemd). De bond gooide zich in de strijd toen omzetbelasting op boeken werd geheven en probeerde de professionaliteit te vergroten door het vakonderwijs te bevorderen.
Na de Tweede Wereldoorlog is de bond zelf ook geprofessionaliseerd. De boekhandelaren die voorheen het bestuur in hun vrije tijd draaiende hielden, werden vervangen door een bureau met secretarissen en specialisten. De boekenbon werd geïntroduceerd. Er werden congressen georganiseerd en samenwerking gezocht met andere organisaties, met het openbare bibliotheekwezen bijvoorbeeld. Men maakte afspraken over verkoopvoorwaarden, tarieven, voor- en najaarsaanbiedingen, pensioenregelingen, de vaste boekenprijs, etcetera. Tussen 1924 en 1983 publiceerde de bond het tijdschrift De boekverkoper, waarin al deze kwesties ter sprake kwamen en regelmatig een ‘Vademecum’ verscheen waarin alle tarieven, afspraken en regelingen op een rijtje stonden.
Voorop staat nog steeds het gemeenschappelijk belang te verdedigen én tegelijk het verlenen van diensten aan individuele ondernemers, bijvoorbeeld op bedrijfseconomisch terrein. Al honderd jaar.
Voorgeschiedenis
Het is niet zo dat er vóór 1907 helemaal niets gebeurde. Er was wel degelijk een stille voorloper. Sinds 1889 werkte een anonieme groep boekhandelaren en leesbibliotheekhouders aan een tijdschrift, De debitant, waarin voorzichtig – om de uitgevers niet voor het hoofd te stoten – opmerkingen werden gemaakt over misbruik. Talloos waren de groepen lezers die recht deden gelden op fikse kortingen: notabelen, gemeentebesturen, de clerus. Boekhandelaren concurreerden daardoor te sterk met elkaar.
Daarnaast was er sinds 1815 de ‘vereniging met de lange naam’, de Vereeniging ter bevordering van de belangen des boekhandels (nu de KVB, de Koninklijke Vereniging van het Boekenvak, uitgever van Boekblad). Deze vereniging was traditioneel meer gericht op uitgevers en de grote spelers in het veld, en rond 1900 voelden juist de kleine boekhandels een grote behoefte aan een gezamenlijke stem. Dat werd dus de Nederlandse Boekverkopersbond.
Literatuur
Link
|
| Boekhandels in beeld |
|
| Het papierloze boek |
|
| De boekverkoper |
|
| Vaste boekenprijs en de continuïteit van de boekhandel |