Olympische Spelen

Dit dossier is bijgewerkt tot 10 december 2009

'Sneller, hoger, sterker' (Citius, Altius, Fortius) luidt het officiële motto van de Olympische Spelen. Het weerspiegelt de drang van elke topsporter om het hoogst haalbare te bereiken: het winnen van een Olympische medaille.

Spelen in de oudheid

De eerste 'Olympische' Spelen werden gehouden in het Griekse Olympia, waar een tempel ter ere van Zeus stond. In deze tempel bevond zich een van de zeven wereldwonderen van de klassieke oudheid, een 12 meter hoog beeld van de Griekse oppergod. De spelen vonden vanaf 776 voor Christus elke vier jaar plaats en waren zo belangrijk, dat strijdende partijen oorlogen ervoor onderbraken en de Griekse tijdrekening erop werd gebaseerd. In het stadion van Olympia konden 40.000 mensen de verrichtingen van de atleten volgen. Winnaars kregen een krans van olijftakken van een voor hen heilige olijfboom, die vlakbij de Zeustempel stond. Volgens de legende was deze geplant door de mythische Hercules, die de grondlegger zou zijn van de belangrijkste hardloopwedstrijd, het stadium. De spelen werden ruim elf eeuwen lang onafgebroken gehouden, zelfs in tijden van oorlog. De christelijke Byzantijnse keizer Theodosius I schafte de heidense spelen in 393 af.

Moderne spelen

Baron Pierre de Courbertin blies de Spelen aan het eind van de negentiende eeuw nieuw leven in. Hij was niet de eerste die met deze gedachte rondliep, in Engeland en in Griekenland waren al eerder 'Olympische Spelen' gehouden. De Coubertin pakte het echter grootscheeps aan. Hij organiseerde een internationaal congres in Parijs en richtte in 1894 het Internationaal Olympisch Comité op, waarvan hij eerst secretaris en later voorzitter werd. Zijn gevleugelde uitspraak 'meedoen is belangrijker dan winnen' gaat met de toenemende professionalisering van de sport vooral nog op voor sporters als de legendarische skispringer Eddie the Eagle.

De eerste Olympische Spelen nieuwe stijl werden gehouden in Athene in 1896. Deze Spelen waren een succes en vonden vanaf dat moment elke vier jaar plaats. In 1924 werden voor het eerst aparte Winterspelen gehouden (hoewel kunstschaatsen en ijshockey al eerder op het programma hadden gestaan). Vanaf 1960 werden ook Paralympische Spelen georganiseerd, voor sporters met een lichamelijke handicap. In 1992 werd besloten de Winterspelen niet meer in hetzelfde jaar te houden als de Zomerspelen, maar twee jaar later.

Organisatie

Alle Olympische organisaties worden gerekend tot de Olympische Beweging. De eindverantwoordelijkheid ligt bij het Internationaal Olympisch Comité. Momenteel zijn er vier Nederlandse IOC-leden: Anton Geesink en prins Willem-Alexander zijn lid op persoonlijke titel; Hein Verbruggen en Els van Breda-Vriesman zijn IOC-lid op basis van hun voorzitterschap van een internationale sportfederatie, respectievelijk wielrennen en hockey. NOC*NSF (ontstaan uit een fusie van het Nederlands Olympisch Comite en de de Nederlandse Sport Federatie) is de Nederlandse vertegenwoordiger van de Olympische Beweging en speelt een belangrijke rol bij de selectie van Nederlandse deelnemers aan de Spelen.

Boeken over sport in de KB

In 1998 bracht NOC*NSF de nationale sportbibliotheek onder bij de Koninklijke Bibliotheek. De collectie omvat zo'n 17.000 publicaties en 10.000 jaargangen tijdschriften uit de twintigste eeuw tot 1993. Een bizar boekwerk uit deze collectie gaat over de voorbereidingen van de Olympische Spelen in Tokio, te houden in 1940. Deze Spelen gingen niet door na het uitbreken van de Tweede Chinees-Japanse Oorlog in 1937. De Spelen werden vervolgens toegewezen aan Helsinki, maar ook die zouden geen doorgang vinden, nu vanwege het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.

Spelen en politiek

Door de grote impact van de Spelen zijn ze vaak controversieel geweest. Berucht zijn natuurlijk de 'Spelen van Hitler' in 1936, die door Leni Riefenstahlspectaculair in beeld werden gebracht. In 1956 boycotte Nederland de spelen in Melbourne vanwege de Russische inval in Hongarije - saillant detail is dat Hongarije zelf wel deelnam. Tijdens de spelen van 1972 in München werden elf Israëlische sporters en hun begeleiders gegijzeld door leden van een Palestijnse terreurbeweging. Desondanks staakte de voorzitter van het IOC de spelen niet: 'The Games must go on.' Uiteindelijk vonden alle elf de Israëliërs en een Duitse politieman de dood. In 1980 werden de Spelen te Moskou getroffen door een boycot, vanwege de Russische inval in Afghanistan. De afgelopen jaren hebben berichten over corruptie binnen het IOC en allerlei dopinggevallen tot ophef geleid. De Spelen in China zijn controversieeel vanwege de mensenrechtensituatie in China en in Tibet.

Nederland en de Spelen

De Spelen werden één keer in Nederland gehouden, in 1928 in Amsterdam. Voor het eerst werd toen de Olympische vlam aangestoken. Nederland behaalde toen zes gouden, negen zilveren en vier bronzen medailles. Ook op Spelen buiten de landsgrenzen werden grote successen behaald. Vier sporters behaalden ieder sinds 1896 in totaal vier Olympische gouden medailles. De meest succesvolle sporter op de Zomerspelen is Inge de Bruijn (zwemmen) met acht medailles, gevolgd door Leontien van Moorsel (wielrennen) met zes medailles. Daarmee streefden deze dames Charles Ferdinand Pahud de Mortanges voorbij, die in de jaren twintig en dertig op drie achtereenvolgende spelen bij de ruiterwedstrijden vijf medailles behaalde. Fanny Blankers-Koen, bijgenaamd de vliegende huisvrouw, behaalde bij de Olympische Spelen van 1948 vier keer goud op de sprintnummers.

Olympische Winterspelen 2010

In 2010 vinden de Olympische Winterspelen plaats in Vancouver van 12 tot 28 februari. Na de eerdere keren in Montréal en Calgary is Canada voor de derde maal gastland. Nederland zal in ieder geval deelnemen met schaatsen, shorttrack en bobsleeën. Tijdens de vorige Winterspelen in Turijn behaalde Nederland in totaal negen medailles, drie maal goud, twee keer zilver en vier keer brons.