Paus Johannes Paulus II (1920-2005)

Dit dossier is bijgewerkt tot 4 mei 2010

Op zaterdag 2 april 2005 overleed Johannes Paulus II. Kardinaal Karol Wojtyla werd in 1978 tot paus gekozen. Hij nam als paus de naam Johannes Paulus II aan, in een verwijzing naar zijn voorganger Johannes Paulus, de eerste paus die een dubbele naam koos. Slechts twee pausen van de 263 die tot nu toe als bisschop van Rome dienden, vervulden hun taak als opvolger van Petrus langer dan Johannes Paulus II.

Oktober 1978

De verkiezing van Karol Wojtyla tot paus in oktober 1978 was opmerkelijk. Hij was de derde paus die dat jaar op de Heilige Stoel kwam. Eerst overleed Paus Paulus VI op 6 augustus 1978 en werd opgevolgd door Kardinaal Albino Luciani van Venetië, die de naam Johannes Paulus I aannam. Deze 'glimlachende paus' overleed echter 33 dagen na zijn verkiezing (waarschijnlijk aan een hartaanval, maar er bleven speculaties over zijn plotse overlijden). Er was een tweede verkiezing voor het bisdom van Rome nodig. De 109 kardinalen kozen Karol Wojtyla, de eerste niet-Italiaanse paus sinds Hadrianus VI (1522-1523), die bovendien uit een communistisch land afkomstig was. Op 22 oktober werd hij op 58-jarige leeftijd als paus ingewijd te Rome.

Poolse herkomst

Karol Wojtyla werd op 18 mei 1920 geboren in Wadowice, Polen. Na zijn schooltijd ging Wojtyla in Krakau Poolse filologie en filosofie studeren. Hij ambieerde een carrière als toneelspeler en raakte betrokken bij de theaterwereld van Krakau. De Duitse inval op 1 september 1939 maakte een einde aan deze aspiraties. Wojtyla werd tijdelijk tewerkgesteld als dwangarbeider. In maart 1941 overleed zijn vader. Zijn moeder en enige broer waren al eerder overleden, zodat Wojtyla geen directe familie meer had.

Studie theologie

Wojtyla verruilde zijn studie filosofie aan de ondergronds voortgezette universiteit voor theologie en sloot zich aan bij een gebedsgroep in Krakau. Na de oorlog werd hij op 26-jarige leeftijd tot priester gewijd. Hij ging naar Rome om zijn tijdens de oorlog onderbroken theologische opleiding te voltooien. Zijn doctoraalthesis over St.-Jan van het Kruis af werd magna cum laude gehonoreerd.

Carrière in de kerk

Daarna werd Wojtyla kapelaan in Krakau, waar hij veel gehoor kreeg, ondanks de toenemende tegenwerking door het communistische bewind. In 1951 werd Wojtyla van zijn pastorale taken ontheven om zijn theologie- en filosofiestudie te hervatten. Hij werd lector in de ethiek aan de universiteit van Lublin, die financieel onafhankelijk was van de Poolse staat. Door zijn uitnemende pastorale en intellectuele kwaliteiten werd Wojtyla in 1958 tot bisschop van Polen benoemd. Als 38-jarige was hij de jongste bisschop van Polen. Daarna verliep zijn carrière in de Rooms-katholieke Kerk snel: in 1963 werd hij aartsbisschop, in 1967 kardinaal.

Paus in Rome

De paus onderscheidde zich na zijn verkiezing in 1978 door zijn reislust. Hij bezocht een groot aantal landen, waaronder in 1985 Nederland. De paus viel ook op door zijn visie op anticonceptie, het gezin en de rol van de vrouw. Met name zijn visie op anticonceptie die hij in zijn encycliek Evangelium vitae (Het evangelie voor het leven) betitelde als 'een verloochening van God', riep veel weerstand op, gezien de bevolkingsgroei in de wereld en de ziekte AIDS.

Plichtgevoel

In 1981 werd tijdens een audiëntie een aanslag gepleegd op de inmiddels 60-jarige paus, die het schot in de borst overleefde. Sinds het begin van de jaren negentig kreeg de paus steeds meer te kampen met gezondheidsproblemen. In 1992 werd een tumor uit zijn dikke darm verwijderd, daarna kwam hij tweemaal ongelukkig ten val. Door deze klachten werd er vaak gespeculeerd over een aftreden van de paus. Johannes Paulus II zag zijn pausschap echter als een taak voor het leven en bleef tot het eind zijn plichten vervullen.