Dossier Prinsjesdag

Dit dossier is bijgewerkt tot 9 september 2011

Prinsjesdag 2011 is om verschillende redenen bijzonder. Rijksbegroting en Troonrede zijn opgesteld door het kabinet-Rutte, het eerste kabinet onder leiding van een liberale premier sinds Cort van der Linden (1913-1918). Het kabinet heeft bovendien bekendgemaakt de begroting al te verspreiden op 16 september, de vrijdag voor Prinsjesdag. Dat is nog niet eerder gebeurd. Speculaties over de inhoud en ‘lekken’ worden zo voorkomen; bovendien kunnen de media zich nu beter voorbereiden. En ten slotte is de niet aflatende eurocrisis een belangrijke omstandigheid, die mogelijk zal leiden tot nieuwe bezuinigingen.

Prinsjesdag sinds 1814

De eerste Prinsjesdag vond plaats in 1814. Het werd de dag waarop het staatshoofd ten overstaan van de leden van de Staten-Generaal de Troonrede uitspreekt. Dat markeert de jaarlijkse opening van de zitting van de Staten-Generaal. Er zijn vroeger verschillende dagen in het jaar geweest waarop dat gebeurde, sinds 1887 is het de derde dinsdag in september.
Als plaats van handeling is in het verleden onder meer de Trèveszaal gebruikt, maar vanaf 1904 vindt om praktische redenen de Verenigde Vergadering plaats in de Ridderzaal. Die zaal biedt voldoende ruimte aan het gezelschap van genodigden.

De Troonrede

Een belangrijk gebeuren tijdens Prinsjesdag is het uitspreken van de Troonrede. In de Verenigde Vergadering van de Staten-Generaal geeft het staatshoofd daarin een uiteenzetting van het te voeren beleid in het komende jaar. In de eerste helft van de negentiende eeuw bepaalde de koning in sterke mate de inhoud van de redevoering. Sinds de grondwetsherziening van 1848 valt de Troonrede onder de verantwoordelijkheid van de ministers. Wel is het zo dat het staatshoofd akkoord moet gaan met de inhoud. Recentelijk is geopperd de Troonrede een ander karakter te geven in de vorm van een meer ‘visionaire tekst’.

Andere belangrijke stukken

Behalve de Troonrede verschijnen op Prinsjesdag drie andere documenten waarin de plannen en de financiële gevolgen voor het nieuwe jaar staan vermeld.
De minister van Financiën verschijnt in de Tweede Kamer met zijn ‘koffertje’. Daarin zit de Rijksbegroting, die een overzicht biedt van de inkomsten en uitgaven van de ministeries. In de vorm van wetsvoorstellen gaat dit overzicht naar de Tweede en Eerste Kamer. De Miljoenennota – inmiddels miljardennota - geeft een toelichting op de Rijksbegroting. Hij bevat een samenvatting van de plannen uit de departementale begrotingen en de financiële gevolgen daarvan. Verder geeft deze nota een schets van de nationale en internationale economische situatie.
Bovengenoemde publicaties zijn afkomstig van het ministerie van Financiën. Het Centraal Planbureau verzorgt de Macro Economische Verkenning (MEV). Deze bevat een analyse van de Nederlandse economie en doet voorspellingen voor het volgende jaar. De gevolgen van de beleidsplannen van de regering zijn daarin opgenomen.

Waar komt Prinsjesdag vandaan?

Het is bekend dat de verjaardagen van Oranjeprinsen vroeger Prinsjesdag werden genoemd. Dat gold zeker voor de verjaardag van stadhouder Willem V. Het is niet geheel duidelijk waarom rond 1930 de naam Prinsjesdag werd verbonden aan de opening van de zitting van de Staten-Generaal. De dag waarop het volk zijn aanhankelijkheid aan het koningshuis kan tonen en alle ceremonieel er omheen kan aanschouwen. Maar misschien van meer gewicht: op die dag komt het staatsrechtelijke samengaan van de democratische regeringsvorm met het erfelijk koningschap tot uiting.

Prinsjesdag en zijn tradities

De derde dinsdag in september staat bol van traditie. Het publiek ziet bijvoorbeeld de gouden koets langskomen, het geschenk van de gemeente Amsterdam aan koningin Wilhelmina bij haar inhuldiging. Hij werd in 1903 in gebruik genomen en meestal wordt het vorstelijk gezelschap hierin naar de Ridderzaal vervoerd. Het staatshoofd wordt vergezeld door de troonopvolger. Even traditioneel is de rijtoer over het Lange Voorhout, met de erewachten, de vaandelwacht en de miltaire kapellen. Bij Paleis Noordeinde volgt de afsluitende balkonscène.
Bij de rituelen hoort dat in de Ridderzaal de heren in jacquet of donker pak verschijnen. De dames dragen opvallende hoeden, waardoor Prinsjesdag een soort Nederlands Ascot is geworden. In de pers is wel eens een verband gelegd tussen het formaat van de hoeden en de economische situatie.

KB en Oranjepaviljoen

De KB bezit diverse titels over Prinsjesdag en over de overheidsfinanciën. In het Oranjepaviljoen in de Leeszaal van Nederland staat een aantal boeken over het zogeheten Oranjegevoel, waar op Prinjesdag natuurlijk sprake van is.

Literatuur

• Titels geschiedenis Prinsjesdag
• Titels Prinsjesdag per jaar
• Titels overheidsfinanciën
• Overig materiaal

Links

• Website Prinsjesdag 2008
• De rol van het koninklijk huis tijdens prinsjesdag
• Prinsjesdag en het parlement