Dossier Annie MG Schmidt (1911-1995)

Dit dossier is bijgewerkt tot 9 mei 2011

Annie M.G. Schmidt honderd jaar!

Op 20 mei 2011 is het precies een eeuw geleden dat Nederlands beroemdste en meestgelezen kinderboekenschrijfster werd geboren. Daarom is het een heel jaar lang feest in boekhandels, scholen en bibliotheken. Bij uitgeverij Querido verschijnen allerlei nieuwe uitgaven, zoals bijvoorbeeld het Jip en Janneke boekje Er is er één jarig en de bloemlezing 100x Annie. Het Annie-jaar wordt afgesloten met een hoogtepunt: de presentatie van een gloednieuwe bloemlezing met vijftig van Annie’s mooiste kinderversjes, geïllustreerd door Sieb Posthuma.

Een domineesdochter uit Zeeland

Anna Maria Geertruida Schmidt werd geboren in Kapelle op Zuid-Beveland, waar haar vader dominee was. Dat is dit jaar honderd jaar geleden. De jonge Anna, ook wel 'Zus' genoemd, ontdekte al snel de literatuur.

'Er was in die tijd nog geen Openbare Bibliotheek, maar er waren wel boeken thuis, want mijn moeder las veel. Mijn vader had voornamelijk zware domineeskost. Twee keer in de week kwam er een leesportefeuille. Eentje met De prins erin en Het leven en Op de hoogte en die andere kwam uit het buitenland. Daar zaten ook cartoons tussen en Punch en altijd één complete roman. We hadden niet veel geld om boeken te kopen, maar moeder leende van vrienden. Ze was net zo hongerig als ik.'
[Joke Linders in gesprek met Annie M.G. Schmidt in Bzzlletin, oktober 1987].'

Als dichteres

Toen Annie vijftien was (in 1926) stuurde haar moeder een paar gedichten naar Willem Kloos 'de God van de dichtkunst'. Kloos schreef terug dat 'zij waarachtig aanleg heeft' en 'dat er wezenlijk diep iets in haar zingt'. Hij adviseerde moeder Schmidt haar dochter te blijven aanmoedigen.
Vervolgens verschenen enkele gedichten van Annie M.G. Schmidt in de maandbladen Zij (bijblad van Morks magazijn) en Ons eigen tijdschrift. Daarna verschenen teksten in het literair maandblad Opwaartsche wegen (1938 en 1939), in het politieke blad De blaasbalg (1939) en in het jeugdtijdschrift Ruim baan (1945 en 1946).

Cabaretteksten

Van 1932 tot 1946 werkte Annie M.G. Schmidt in verschillende bibliotheken, in verschillende functies. Uiteindelijk kwam ze in februari 1946 terecht bij de afdeling documentatie van het dagblad Het Parool.
Incidenteel leverde ze bijdragen voor de krant, maar met de prachtige (cabaret)teksten die ze schreef voor een personeelsfeest, begon haar 'echte' schrijverscarrière. Ze werd als belangrijkste tekstschrijver ingelijfd bij het journalistencabaret De Inktvis.

'De wereld is wonderlijk leeg zonder jou.
Er staat maar zo weinig meer in.
De hemel is aldoor zo hinderlijk blauw.
Waarom? Wat heeft het voor zin?
De merel zit zachtjes te zingen in 't groen.
Voor mij hoeft ie heus zo z'n best niet te doen.
De wereld kon vol van geluk zijn, maar nou:
leeg, zonder jou.'

Schrijfster van beroep

Al snel verliet ze de documentatie-afdeling en werd fulltime schrijver. In de periode 1948-1957 schreef Annie M.G. Schmidt, vrijwel wekelijks enkele teksten voorHetParool: columns (Impressies van een simpele ziel), kinderversjes (Dikkertje Dap, Het beertje Pippeloentje, Het schaap Veronica en Mr. van Zoeten), kinderverhalen (Jip en Janneke).
In 1950 verschenen bij uitgeverij de Arbeiderspers haar eerste twee bundels: En wat dan nog? en Het fluitketeltje. Er zouden tientallen bundels volgen.

'Mr. van Zoeten
waste zijn voeten
zaterdags in het aquarium.
Onder het poedelen
zat hij te joedelen
't liedje van hum-tiedelum-tiedelum!'

Kees Fens zei over haar taalgebruik:
'Er wordt geschreven in een zo levend Nederlands dat de lezer nauwelijks door heeft, hoe knap het is, hoe fantasierijk, hoe superieur gewoon, een taal die al zijn kunstmatigheid kwijt is, zijn deftige uitspraak ook...'
[uit: Kijk, Annie M.G. Schmidt : de schrijfster in beeld, 1984]

'De optelsom van haar artistieke prestaties levert een haast ongelooflijke uitkomst op. Haar werk is klassiek geworden bij haar leven. [...] Zij is bij elkaar, wat in een land als Engeland of Frankrijk of de VS vijf, zes, zeven specialisten afzonderlijk in een oeuvre waarmaken.
De beste kinderboekenauteur van het land. De beste en populairste tv-schrijfster. De eigenlijke schepper van een vaderlandse musical. De constantste en in kwaliteit betrouwbaarste cabaretteksten-leverancier. En zo nog het een en ander. Laat het grote woord maar vallen: een uitzonderlijke verschijning, Annie M.G. Schmidt'
[Michel van der Plas in Elseviers weekblad, 30 december 1967].

Voor radio en televisie
Ook radio en televisie hadden haar kwaliteiten ontdekt. Onder andere de series De familie Doorsnee (1952-1958) en Pension Hommeles (1957-1959) hebben haar een nationale bekendheid bezorgd. Ze zijn de voorlopers geweest van de latere theatermusicals Heerlijk duurt het langst, En nu naar bed en Foxtrot.
In 1958, na beëindiging van haar vaste dienstverband bij Het Parool nam Annie M.G. Schmidt regelmatig commerciële opdrachten aan: De drie stouterdjes (1959), Prélientje (1959), Pluis en Poezeltje (1963) en Floddertje, (1968). Ook begon ze te schrijven voor tijdschriften als Kris kras (Wiplala) , Televizier (Ibbeltje) en Margriet (Pluk van de Petteflet en Otje).

Overleden in 1995

Aan Annie M.G. Schmidts leven kwam een einde in de nacht na haar 84e verjaardag in mei 1995. Ze werd begraven op de Amsterdamse begraafplaats 'Zorgvlied'. Ellen Boswijk ontwierp de grafsteen, waarop kleurige tegeltjes een blijvend bosje bloemen symboliseren.
Annejet van der Zijl schreef in 2002 de biografie van Annie M.G. Schmidt. Aan de hand daarvan werd Annie in 2010 tot leven gewekt in een zevendelige tv-serie, waarin drie verschillende actrices in haar huid kropen.

Over het werk van Annie M.G. Schmidt

In de bibliografie Ik krijg zo’n drang van binnen van Marcel Raadgeep wordt het hele oeuvre van Annie Schmidt beschreven voor zover dat is verschenen in gedrukte vorm. Naast de reguliere uitgaven van haar werk, zijn alle -zeldzame- bibliofiele uitgaven, luisterboeken, bladmuziek en vertalingen opgenomen. Maar ook de boeken die over Annie M.G. Schmidt en haar werk verschenen en de door haar bewerkte Gouden Boekjes staan vermeld. Een ware Fundgrube aan feiten voor de Annie M.G. Schmidt-liefhebber is het hoofdstuk waarin de publicaties in kranten en tijdschriften worden beschreven. Veel van Schmidts vertalingen bijvoorbeeld en ook haar bijdragen aan het Rotterdamsch Parool.
De meer dan duizend omslagen van de beschreven titels zijn in kleur afgebeeld. Voor deze bibliografie schreef Annejet van der Zijl het voorwoord.