Ramses Shaffy (1933-2009)

Dit dossier is bijgewerkt tot 3 december 2009

Op 1 december 2009 overleed Ramses Shaffy, zanger, acteur en scheppend kunstenaar. Een kleurrijk persoon in het Nederlandse theaterwezen is daarmee heengegaan. Het grote publiek heeft hem misschien nooit echt omarmd, maar zijn levenslust en passie zullen velen altijd bijblijven.

Van Frankrijk naar Nederland

Ramses Shaffy werd in 1933 geboren vlakbij Parijs. Zijn vader was een Egyptische diplomaat en zijn moeder een Pools-Russische gravin. Zijn vroege jeugd bracht hij met zijn moeder door in Cannes. In 1939 kwam hij naar Nederland, waar hij in een pleeggezin werd opgenomen. Na zijn middelbare schooltijd ging hij in 1952 naar de toneelschool in Amsterdam. In de jaren vijftig en zestig speelde Shaffy belangrijke rollen bij de Nederlandse Comedie, onder andere in Gijsbrecht van Aemstel van Vondel en in Tachelijn van Harry Mulisch. Begin jaren zestig ondernam hij in Rome een eerste (vergeefse) poging om filmacteur te worden. Ondertussen bekwaamde hij zich in het schilderen en tekenen.

Shaffy Chantant

Weer terug in Nederland besloot hij zich aan het cabaret te wagen. Met het gezelschap Shaffy Chantant, bestaande uit onder meer Joop Admiraal, Liesbeth List en pianist Polo de Haas, later aangevuld met Louis Van Dijk en Thijs van Leer, boekte hij zijn eerste echte successen. Het programma bood niet zozeer politiek engagement, maar meer romantische, poëtische nummers, soms vermengd met lichte spot. Het succes betekende tevens de doorbraak voor Liesbeth List. Maar Shaffy Chantant zou niet lang bestaan; het ensemble viel uiteen en Ramses Shaffy, die inmiddels naam had gemaakt, begon in 1968 met Shaffy Theater.

Hitparade, toneel en het witte doek

Voor het grote publiek kwam zijn doorbraak met de hitsingle Sammy in 1966, die op de tweede plaats van de hitlijsten kwam. Samen met Liesbeth List scoorde hij enkele jaren later een tweede grote hit met Pastorale. Echt grote platensuccessen zijn daarna uitgebleven. Nummers als Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder (1971) en Laat me (1978) werden wel bekend, maar haalden geen hoge noteringen
In de jaren zeventig en tachtig trad Shaffy regelmatig op in cabaretprogramma’s met Liesbeth List en in toneelstukken. Een echte opleving kwam er in de jaren negentig, toen hij de hoofdrol speelde in De man van La Mancha. Intussen speelde hij ook in verschillende films, zoals in Liefdesbekentenissen van Wim Verstappen en in De verloedering van de Swieps van Erik Terpstra.

Persoonlijkheid

Shaffy was een ongeremde levensgenieter en on-Hollandse bohémien met Egyptisch en Slavisch bloed, die leefde bij de dag. Zijn drank- en drugsgebruik en zijn gebrek aan discipline maakten het soms lastig met hem samen te werken. Fysiek ging hij af en toe door diepe dalen, maar zijn grote veerkracht, vitaliteit en levenslust brachten hem steeds weer terug op het podium. Zakelijk ging het ook weleens mis, zodat hij failliet ging en berooid verder moest. Maar met zijn onweerstaanbare charme maakte hij ook vele vrienden, die hem weer op de been hielpen. In de jaren tachtig was hij een tijdlang een aanhanger van de Bhagwan, de leider van een spirituele beweging.

Veelzijdig talent

Shaffy’s talent en vakmanschap stonden buiten kijf , zoals bleek uit de diverse prijzen die hij mocht ontvangen. Naast theaterman was hij schilder (vele vrienden werden met portretten vereerd) en hij toonde zich een productief tekstschrijver: in zijn liedjes beschrijft hij meeslepend zijn vervoering voor het leven.
De Shaffy-biografie Jij bent zo lief zou zeer binnenkort in zijn aanwezigheid gepresenteerd worden, maar Ramses overleed toch vrij plotseling in zijn slaap. De uitgever heeft besloten het boek een week na zijn overlijden te laten verschijnen.

Literatuur

Titels door en over Ramses Shaffy

Exposities en Collecties