Aardgasveld Slochteren

Dit dossier is bijgewerkt tot 14 oktober 2010

In mei 1959 trof de Nederlandse Aardoliemaatschappij (NAM) bij boringen in de provincie Groningen aardgas aan. Verder onderzoek leverde meer aardgasvondsten op. Deze ontdekkingen werden bekend als de ‘aardgasbel bij Slochteren’. Omdat de omvang van het gasveld eerst niet duidelijk was, gaf men niet veel ruchtbaarheid aan de vondst. Na een opmerking in het Europees Parlement in oktober 1960 ging het ineens heel vlug.

Aardgas als natuurlijk product

Het ontstaan en wereldwijd voorkomen van aardgas hoort bij de geologische verschijnselen, die zich in aardlagen met sedimentaire koolwaterstoffen voordoen. In de loop van honderden miljoenen jaren waren in allerlei samenstellingen koolwaterstofverbindingen ontstaan waarin het brandbare methaan voorkwam. Halverwege de negentiende eeuw was dat in de Verenigde Staten al ontdekt en geëxploiteerd. Over de hele wereld werd naar meer aardolie en aardgas gezocht, ook in Nederland en in de Noordzee. Elders ter werld, zeker in Rusland, bleken enorme aardgasvelden in de bodem te zitten, maar de aargasbel bij Slochteren hoorde ook bij de ‘grote jongens’.

Energie in Nederland

Van oudsher bestond in Nederland de energievoorziening vooral uit mens- en dierkracht, wind- en waterkracht en de fossiele brandstoffen hout, kolen en turf. Het gebruik van gas voor verwarming en verlichting dateert al vanaf de achttiende eeuw. Onder andere met steenkolen en uit raapolie viel gas te produceren. In veel grote steden verrezen gasfabrieken en enorme ‘gashouders’. Via pijpleidingen kwam het ‘stadsgas’ bij de gebruikers. Voor verwarming werd ook stookolie gebruikt.

Negentiende en twintigste eeuw

In de tweede helft van de negentiende eeuw werd steenkool een belangrijke brandstof. Die werd gedolven in de kolenmijnen in Zuid-Limburg, die tot in de jaren zeventig van de vorige eeuw in gebruik waren. Vanaf het eind van de negentiende eeuw volgde de introductie van elektriciteit in industrie en huishoudens. De elektriciteitscentrales werkten op fossiele brandstoffen. Sinds 1969 waren in Nederland de kerncentrales van Borssele en Dodewaard in bedrijf.
En, na de Tweede Wereldoorlog werd in enkele Nederlandse steden op kleine schaal al aardgas gewonnen en toegepast, bijvoorbeeld in Coevorden.

Vanaf oktober 1960

De Belgische Senator Leemans sprak in oktober 1960 tijdens een vergadering van het Europees Parlement over ‘enorme gasvelden’ in Nederland. Daardoor kwamen de gasvondsten groot in het nieuws. Binnen twee dagen arriveerde uit de Verenigde Staten ingenieur Douglass Stewart met een team deskundigen om onderzoek en exploitatie in gang te helpen zetten.
Er waren maatregelen nodig om de aardgaswinning en -distributie door overheid en bedrijfsleven, c.q. Esso, Shell en de Staatsmijnen, te organiseren. De minister van Economische Zaken De Pous kwam in 1962 met de Nota inzake het aardgas. In april 1963 volgde de oprichting van de Nederlandse Gasunie, die verkoop en transport van het aardgas ter hand nam.

Overschakelen op aardgas

De volgende stap was het aanleggen van gasleidingen vanuit Groningen om aan bedrijven en huishoudens in Nederland gas te leveren. De prijs van aardgas werd afgestemd op die van steenkool en stookolie. Reclamecampagnes moesten de Nederlandse burger overtuigen van de voordelen van aardgas. Dit gas had echter andere verbrandingseigenschappen dan kolengas. Daarom werden miljoenen kooktoestellen en gashaarden aangepast, een jarenlang durende operatie. Eind jaren zestig was die overschakeling afgerond.

Aardgas en energiebeleid

Begin jaren zeventig kreeg het energievraagstuk een ander karakter. Het rapport van de ‘Club van Rome’ bracht de eindigheid van de natuurlijke grondstoffen onder de aandacht. Dat vereiste een heroverweging van de energiepolitiek. De oorlog in het Midden-Oosten (1973) en de daarop volgende oliecrisis toonden de samenhang tussen energievoorziening en internationale politiek. Sindsdien is de aardgasvoorraad deel gaan uitmaken van een geheel van belangenafwegingen. Milieu, kernenergie, de veranderde Europese gasmarkt sinds de Val van de Muur, het beleid van de Europese Unie, alternatieve energie, energiebesparing enz. spelen daarin een rol.

Nederland en aardgas

De exploitatie en het gebruik van aardgas kregen gevolgen in Nederland. De gashouders en de gasfabrieken verdwenen uit het stadsbeeld. Op grote schaal werd in woningen centrale verwarming aangelegd, in plaats van de gebruikelijke kolenkachel. Minder plezierig was de bodemverzakking in de noordelijke provincies, nadat daar jarenlang aardgas was gewonnen.
In Slochteren is in de zomer van 2009 de vondst van het aardgas vijftig jaar na dato volop gevierd. Dit dossier verschijnt vijftig jaar nadat het aardgas aan zijn opmars begon.