Jannes van der Wal (1956-1996)

Jannes van der Wal (1956-1996)

Dit dossier is bijgewerkt tot: 
28 november 2012

Op 3 december 2012 is het dertig jaar geleden dat Jannes van der Wal wereldkampioen dammen werd. Bij de meeste Nederlanders werd hij echter bekender door zijn vaak clowneske publieke optredens.

Het begin

Jannes van der Wal zag op 12 november 1956 in het Friese Driesum het levenslicht en groeide op in Tjalleberd bij Heerenveen. De kleine Jannes bleek een zeer intelligente en vaak ondeugende jongen te zijn. Hij sloeg op de lagere school de tweede klas over en was dikwijls een onhandelbare leerling. Dat zou het verhaal van zijn leven worden. Hij haalde zijn eindexamen gymnasium in twee keer; de eerste keer ging het mis wegens gebrek aan motivatie. De studie wiskunde die hij aan de universiteit van Groningen begon maakte hij niet af om zich geheel aan het dammen - al op elfjarige leeftijd zijn passie - te kunnen wijden.

Successen in de jaren tachtig

In Groningen werd Jannes lid van de plaatselijke damclub. Met die Damclub Groningen behaalde hij in 1976 het Nederlands kampioen teamwedstrijden. Die prestatie leverde hij nogmaals in 1982 met Damclub Fivelgo uit Appingedam. De titels regen zich vervolgens in de jaren tachtig aaneen: hij werd individueel Nederlands kampioen in 1981, 1984, 1985 en 1987 en individueel Nederlands sneldamkampioen in 1978, 1980, 1981 en 1983. Van der Wal was ook geruime tijd wereldrecordhouder simultaandammen. Zijn damspel werd gekarakteriseerd door geniale vondsten en soms onbegrijpelijke (concentratie)fouten.

Wereldkampioen

Zijn finest hour als dammer was ongetwijfeld de op 3 december 1982 behaalde wereldtitel in São Paulo (Brazilië). Dat de sterke delegatie uit de Sovjetunie verstek moest laten gaan vanwege visumproblemen is zeker niet nadelig geweest. Jannes realiseerde zich dit terdege, maar het hinderde hem niet. De Sovjet-dambond liet, bij monde van voorzitter Vadin Bairamov, enige tijd later weten de uitslag van het wereldkampioenschap niet te erkennen. Van der Wal werd winnaar met 20 punten uit 13 partijen. Het Nederlandse succes was compleet met een tweede plaats voor Rob Clerc en een derde voor Harm Wiersma.

Nationale pias

De wereldtitel was tevens het startschot voor zijn ‘carrière‘ als nationale pias. In het weekblad Panorama verschenen pikante foto’s van de wijze waarop Jannes in Brazilië de wereldtitel vierde - er waren buiten zijn medeweten enkele bevallige dames ingehuurd. Maar met zijn zwijgzame optreden in een televisieprogramma van Mies Bouwman bereikte hij pas echt nationale bekendheid. Later verklaarde hij dat hij nooit wilde reageren op onzinnige vragen.
Vanaf dat moment was het vizier van de media vaak gericht op het doen en laten van Van der Wal. Hij deed mee aan reclamespotjes en verscheen bij modeshows, hoewel hij meestal te zien was in een slonzige trui en met een warrige haardos. Of hij zich nu in de trein versliep onderweg naar het Nederlands kampioenschap of beschuldigd werd van aanranding: Jannes van der Wal was altijd nieuws.

Nieuwe wegen

In zijn vrije tijd mocht de muzikale Van der Wal graag pianospelen en drummen, voor alles bleef hij evenwel een dammer. Maar een dammer die zich stoorde aan de grote aantallen remises in het spel. Hij bedacht een variant, doordammen geheten, die dat moest voorkomen. Het allereerste doordamtoernooi, dat in december 1996 plaatsvond, regelde hij vanaf zijn sterfbed.
Naast het dammen had hij zich in de laatste jaren van zijn leven op bridge en schaken toegelegd, waarin hij eveneens een behoorlijk niveau wist te bereiken.

Onbegrepen

Op 24 september 1996 overleed Jannes van der Wal in Groningen op 39-jarige leeftijd aan de gevolgen van leukemie. Nog eenmaal schreven de kranten over de bij vlagen geniale en zonderlinge dammer die zo’n moeizame relatie had met pers en publiek. De mens achter de clown is vaak onderbelicht gebleven. Toen hij bijvoorbeeld in 1983 met depressieve klachten in het ziekenhuis werd opgenomen haalde dat nieuws de voorpagina’s niet.
Van der Wal was en bleef voor het grote publiek een raadselachtige en onbegrepen figuur, maar is zich daar zeker goed van bewust geweest.

De KB bezit een aantal titels door en over Jannes van der Wal in de omvangrijke schaak- en damcollectie.

Literatuur

  • Titels door en over Jannes van der Wal

Links