Dossier Srebrenica

Dit dossier is bijgewerkt tot 26 mei 2011

Het drama bij Srebrenica in juli 1995 kwam in mei 2011 weer volop in het nieuws door de arrestatie van Ratko Mladic. Hij was de bevelhebber van de troepen die de enclave Srebrenica overmeesterden.

Enquêtecommissie 2002

Bert Bakker (D66) werd in het voorjaar van 2002 benoemd tot voorzitter van de enquêtecommissie die de gang van zaken in 1995 ging onderzoeken. Betrokken Nederlandse politici, militairen, journalisten en historici legden onder ede verantwoording af over hun rol voor, tijdens en na de val van de door de Verenigde Naties tot veilig gebied uitgeroepen enclave Srebrenica. Betrokken buitenlandse hoofdrolspelers waren niet verplicht getuigenissen af te leggen; hun deelname was gebaseerd op vrijwilligheid.

Srebrenica juli 1995

Om de wapenstilstand tussen Serviërs en Kroaten te controleren en humanitaire hulp in voormalig Joegoslavië te bieden, werd in januari 1992 UNPROFOR (United Nations Protection Forces) opgericht. Toen de burgeroorlog naar Bosnië oversloeg, breidden de blauwhelmen van UNPROFOR hun activiteiten uit naar deze deelrepubliek. Op 16 april 1993 werd na aandringen van de Franse VN-generaal Philippe Morillon de Bosnische moslim-enclave Srebrenica officieel uitgeroepen tot safe area. Een eerste contingent blauwhelmen, Canadezen, biedt bescherming. In januari 1995 aanvaardde overste Thom Karremans het bevel over Dutchbat 3 dat de veiligheid van de inwoners van Srebrenica moest garanderen.

Escalatie

De oorlog in voormalig Joegoslavië escaleerde toen honderden VN-waarnemers door Bosnische Serviërs gegijzeld werden en aan strategische doelen, zoals munitie-opslagplaatsen, bruggen en kazernes, werden vastgeketend. Dit was het Bosnisch-Servische antwoord op de NAVO bombardementen van 25 mei 1995 die werden uitgevoerd omdat de Serviërs afspraken over beschietingen op safe areas niet nakwamen.
Na onderhandelingen eindigden de gijzelingen, maar de spanning bleef. Op 6 juli moest het vermoeide en lichtbewapende Dutchbat afgelost worden, maar geen enkel land bood zich aan.
Ondertussen waren er zware gevechten tussen moslims en Bosnische Serviërs rond de enclave.

Luchtsteun

Karremans vroeg herhaaldelijk maar vergeefs luchtsteun om de enclave en Dutchbat te beschermen. Omdat de gevechten doorgingen, stroomden vluchtelingen de enclave binnen. De VN stond geen vergelding door de blauwhelmen toe. Karremans herhaalde zijn roep om luchtaanvallen. Op 11 juli 1995 trokken Bosnisch-Servische troepen de enclave in. Duizenden vluchtelingen zochten een veilig heenkomen op de VN-compound in Potocari. Bosnisch-Servische bussen kwamen de vluchtelingen halen om ze naar Tuzla te brengen. Mannen werden van de vrouwen gescheiden. Dutchbat onderhandelde over de evacuatie van het eigen personeel. Op 22 juli kwamen de Nederlandse blauwhelmen behouden aan in Zagreb. Inmiddels waren toen zo'n 7500 moslimmannen bij Srebrenica door de Bosnische Serviërs om het leven gebracht.

NIOD-rapport

Na de val van Srebrenica werd in 1996 besloten een onafhankelijk rapport te laten opstellen door het NIOD (Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie). Publicatie ervan werd op verzoek van het NIOD tweemaal uitgesteld. Een week na verschijnen van het rapport, in april 2002, besloot toenmalig premier Kok - anderhalve maand voor de verkiezingen - met zijn kabinet af te treden. Nooit eerder in de Nederlandse parlementaire geschiedenis was een kabinet afgetreden zonder interne verdeeldheid of een conflict met de Kamer.
In november 2002 werd een parlementaire enquête gehouden over Srebrenica, waar zich de grootste massamoord in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog had voltrokken. Met het NIOD rapport als uitgangspunt stond de commissie Bakker voor de moeilijke opdracht om tot een historisch oordeel en politiek oordeel te komen. Dit viel hard uit voor de toenmalige opperbevelhebber van de Koninklijke Landmacht Couzy en voor minister Voorhoeve van Defensie.

Arrestaties

Een aantal kopstukken uit de conflictrijke jaren kwam voor de rechter of werd gearresteerd. In 2001 leverde Servië Slobodan Milosevic uit aan het tribunaal in Den Haag. Hij overleed in gevangenschap in 2006. In 2008 volgde de arrestatie van Radovan Karadžić; zijn proces is nog in volle gang. In mei 2011 werd de laatste belangrijke verdachte opgepakt: Ratko Mladic. Ook hem staat een proces te wachten voor het Joegoslavië-tribunaal.

Zie ook: dossier Milosovic