Peter van Straaten 75 jaar

Dit dossier is bijgewerkt tot 23 maart 2010

Een heftig opgemaakte vrouw loopt op straat met een klein jongetje aan haar hand. Ze heeft hoog getoupeerd haar en draagt een korte jurk, een legging met een wilde print en hoge veterlaarzen. Achter de twee lopen nog meer volwassenen - in rustige, ingetogen kleding - met kinderen aan de hand. Het jongetje kijkt omhoog, naar de uitgedoste vrouw. Onder deze tekening staat in blokletters: 'Bij de hoek kan ik dat kleine endje verder wel alleen naar school, hoor mam.'
Dit is typisch Peter van Straaten. In een enkel beeld en een losse zin schetst hij een heel verhaal. Op 25 maart 2010 wordt schrijver/tekenaar Peter van Straaten 75 jaar oud en zijn populariteit is onverminderd groot.

Min dertien

Peter van Straaten werd in 1935 in Arnhem geboren. Naar zijn eigen zeggen was hij een stil, teruggetrokken jongentje. Ondanks zijn bijzonder slechte ogen – Van Straaten heeft min dertien – ontpopte hij zich al vroeg als scherp observator en fanatiek tekenaar. Vanaf zijn negende hield hij minutieus getekende logboeken van natuurvakanties bij. Op de middelbare school tekende hij karikaturen van zijn docenten. Het verbaasde dan ook niet dat Van Straaten na zijn eindexamen naar het ‘Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs’ ging, de huidige Rietveld Academie, in Amsterdam.

Vader en Zoon

Meteen na het voltooien van de kunstacademie in 1958 kreeg Van Straaten een baan bij Het Parool. Daar startte hij – voorzichtig in 1967, maar voluit vanaf 1970 - met één van zijn bekendste series: Vader & Zoon. In deze stripserie, die altijd uit vier plaatjes bestaat, vertegenwoordigt de kalende, dikke vader de jaren vijftig: het politieke ‘rechts’. De zoon staat voor de rebelse jaren zeventig, het socialisme en is ‘links’. Ofwel, de vader is een reactionair, de zoon is ongewassen werkschuw tuig. Van Straaten heeft de serie zeventien jaar getekend.

Tekenen en schrijven

In de strips van Vader & Zoon werden langzaam maar zeker de teksten steeds belangrijker. Het is exemplarisch voor de ontwikkeling van Van Straaten: steeds prominenter manifesteerde hij zich niet alleen als illustrator, maar ook als auteur. Zelf noemt hij zijn proza bescheiden ‘uit de hand gelopen onderschriften’. Feit is dat het feuilleton Agnes in Vrij Nederland één van de populairste onderdelen van het blad werd. Elf bundels verschenen er over de vrijgevochten bijstandsmoeder.

Frictie

Het belangrijkste kenmerk van het werk van Van Straaten- zelf groot bewonderaar van Simon Carmiggelt en Willem Elsschot - is dat hij het menselijk onvermogen feilloos weet te tonen, in woord en beeld. Bas Heijne noemde zijn tekeningen ‘kleine drama’s met hoogstens twee spelers’. De scènes zijn vaak treurig en grappig tegelijk. ‘Het moet wringen’ zegt Van Straaten zelf over de relatie tussen tekst en beeld in zijn werk. Het begin met de tekst, waar hij in het dagelijkse leven inspiratie voor opdoet. De tekening volgt dan als vanzelf. Favoriete locaties waar de gewenste frictie kan ontstaan zijn het bed, de kroeg en de vergaderzaal.

Meer werk

Naast de series Vader & Zoon en Agnes is Van Straaten groot geworden met zijn politieke prenten en – vooral – zijn ironische tekeningen van het dagelijkse leven. Daarvan verschenen talloze thematische bundels als Huwelijk & relatie, Eten & drinken, Ouders & kinderen. Ook zeer bekend zijn zijn tekeningen van het literaire leven ('Als jij dood bent, ga ik dan naar het letterkundig museum?'). Veel ophef veroorzaakte Van Straaten met zijn pornografische tekeningen in de bundels Aanstoot en Nastoot. Het is het favoriete werk van de kunstenaar: ‘die mogen van mij best worden ingelijst en aan de muur prijken’.

Iphone

Misschien wel het allerbekendst bij het grote publiek zijn de zogenaamde Zeurkalenders van Peter van Straaten. De Zeurkalender verschijnt sinds 1994 en kent een oplage van 50.000 exemplaren. Sinds januari 2010 is de Zeurkalender ook als Iphone-applicatie verkrijgbaar.

Peter van Straaten in de Koninklijke Bibliotheek

De KB bezit vrijwel alle publicaties van Peter van Straaten, waaronder enkele bibliofiele en/of gesigneerde exemplaren. In de literatuurlijst is slechts een selectie opgenomen. Het Letterkundig Museum beschikt over 650 originele tekeningen.