Dit dossier is bijgewerkt tot 2 augustus 2006.
Hoewel hij al enige tijd niet meer in de openbaarheid trad, maakte de dood van Johannes kardinaal Willebrands een stroom van reacties los. Een ‘bruggenbouwer van wereldformaat’ aldus de Nederlandse bisschoppen. Hij stond bekend om zijn onvermoeibare inzet voor de bevordering van de oecumene, het streven naar eenheid van de christelijke kerken, en het zoeken van toenadering tot het jodendom.
Johannes Gerardus Maria Willebrands werd op 4 september 1909 geboren in het Noord-Hollandse Bovenkarspel. Hij was de oudste zoon in een gezin van negen kinderen. Op jonge leeftijd kreeg hij zijn roeping en begon hij de priesteropleiding aan het grootseminarie in Warmond. Die werd in 1934 afgerond met zijn priesterwijding. Vanwege zijn buitengewone intelligentie studeerde hij verder aan de pauselijke universiteit, het Angelicum, in Rome. Binnen drie jaar volgde het proefschrift De denkleer van kardinaal Newman en haar toepassing op de kennis van God door het geweten, het resultaat van een cum laude promotie tot doctor in de filosofie. In de jaren daarna doceerde hij wijsbegeerte in Warmond.
Na de oorlog zette Willebrands zich nationaal en internationaal in voor de oecumene. Hij werd voorzitter van de Willibrordusvereniging, een Nederlands adviesorgaan voor de oecumene. Later volgde het secretarisschap van het Secretariaat voor de Eenheid onder de Christenen in het Vaticaan. Tijdens het Tweede Vaticaanse Concilie (1962-1965) speelde hij in die functie een belangrijke rol bij de tot standkoming van het decreet Unitatis Redintegratio. In de jaren daarna ging hij veelvuldig op reis in het gezelschap van paus Paulus VI . Deze paus benoemde Willebrands in 1969 tot kardinaal en tot hoofd van het Secretariaat van de Eenheid. Als zodanig reisde hij de hele wereld over. Dat leverde hem in Rome de bijnaam ‘De Vliegende Hollander’ op.
Op 6 december 1975 werd Willebrands benoemd tot aartsbisschop van Utrecht en voorzitter van de Nederlandse Bisschoppenconferentie. Deze functies vervulde hij naast zijn werkzaamheden in Rome, een zware combinatie in tijden van polarisatie en secularisatie in de Nederlandse kerkprovincie. Vanaf 1983 tot 1989 kon hij zich weer volledig toeleggen op zijn oecumenisch werk voor de wereldkerk. In 1997 kwam Willebrands terug naar Nederland en ging wonen in het klooster van de Zusters Franciscanessen in Denekamp. Daar stierf hij op 1 augustus 2006 op 96-jarige leeftijd.
Literatuur
