Joop Zoetemelk wereldkampioen in 1985

Dit dossier is bijgewerkt tot 27 augustus 2010

Op 1 september 2010 is het 25 jaar geleden dat Joop Zoetemelk in Giavera del Montello wereldkampioen wielrennen op de weg werd. Hij is de laatste Nederlandse profwielrenner die deze titel wist veroveren.

Rijpwetering

Hendrik Gerardus Joseph Zoetemelk wordt op 3 december 1946 te Den Haag geboren, als eerste van vijf kinderen. Zijn ouders verhuizen naar Rijpwetering wanneer hij anderhalf jaar is. Het poldergebied met weiland en water in de omgeving van Rijpwetering is ideaal om te fietsen. Dat doet de jonge Zoetemelk dan ook met overgave. Die vele trainingskilometers werpen reeds in het eerste jaar van zijn wielercarrière hun vruchten af: Zoetemelk wint als nieuweling (een jeugdcategorie in het wielrennen) 15 koersen op de weg en 7 veldritten.

Amateur

Ook na zijn overgang naar de amateurs wint Joop Zoetemelk vele koersen. Dat blijft natuurlijk niet onopgemerkt. Het levert hem in 1968 een selectie op voor de Olympische spelen in Mexico. Met René Pijnen, Jan Krekels en Fedor den Hertog vormt hij het Nederlands team voor de 100 km-ploegentijdrit. Op 15 oktober 1968 winnen zij de gouden medaille.

Ronderenner

In 1969 blijkt dat Zoetemelk niet alleen een uitstekende tijdrijder is. In de zegevierend afgesloten Tour de l’Avenir (de Tour de France voor amateurs) toont hij aan ook als klimmer bovengemiddelde kwaliteiten te bezitten. Zijn demarrage vermag dan weinig renners te verontrusten en zijn sprint is niet imponerend, toch is één ding duidelijk: Nederland heeft er een sterke ronderenner bij.

Tour de France

Al bij zijn debuut in de Tour de France in 1970 laat Zoetemelk daar geen twijfel over bestaan. Hij wordt tweede achter de ongenaakbare Belg Eddy Merckx. Helaas moet Zoetemelk het in zijn loopbaan keer op keer opnemen tegen twee van de beste wielrenners uit de twintigste eeuw. Zowel Merckx als de Fransman Bernard Hinault winnen de Tour vijf keer. Het geeft Zoetemelks zes tweede plaatsen in La Grande Boucle veel aanzien. Hoewel hij geen ‘swingende’ persoonlijkheid is - "Ik fiets liever dan dat ik praat”- geniet Zoetemelk toch grote populariteit bij Nederlandse en Franse wielerliefhebbers.

Grote zege in 1980

Zijn inmiddels verworven predikaat ‘eeuwige tweede’ wordt in 1979 gelogenstraft door een knappe eindzege in een andere grote etappekoers, de Ronde van Spanje. Het seizoen daarna begint weinig hoopvol als Zoetemelk een gecompliceerde sleutelbeenbreuk oploopt bij een valpartij. Die breuk geneest moeizaam en de verwachtingen voor de Tour de France zijn niet hoog gespannen. Aanvankelijk komen die verwachtingen uit. Zoetemelk verliest minuten op een ontketende Hinault in de etappe over de kasseien van Noord-Frankrijk naar Lille. In de elfde etappe, een individuele tijdrit, volgt de ommekeer. Zoetemelk wint en pakt tijd terug op Hinault. Een dag later stapt Hinault uit de Tour; hij blijkt zijn knie te hebben geforceerd in de etappe naar Lille. Zoetemelk wordt de nieuwe leider in het klassement. Die eerste plek komt nooit meer in gevaar, zelfs niet na een valpartij veroorzaakt door ploeggenoot Johan van der Velde.

Eendagswedstrijden

Hoewel Zoetemelk geen scherpe eindsprint heeft, slaagt hij erin een indrukwekkend aantal overwinningen in eendagswedstrijden te behalen. Hij wordt twee keer Nederlands Kampioen (1971, 1973) en is in 1977 en 1979 de sterkste in De Grote Herfstprijs. In 1976 wint hij, ondanks het feit dat hij op een bepaald moment de verkeerde kant wordt opgestuurd, op overtuigende wijze de Waalse Pijl. Nog in zijn laatste profjaar (1987), hij is dan al veertig, weet hij de Amstel Gold race (Nederlands enige klassieker) op zijn naam te schrijven.

Wereldkampioen

In het Italiaanse plaatsje Giavera del Montello vindt op 1 september 1985 het Wereldkampioenschap wielrennen op de weg voor profrenners plaats. Zoetemelk, die zijn afscheid al min of meer heeft aangekondigd, rijdt goed die dag. Zo goed, dat hij in de finale van de koers mee is in een kopgroep met favorieten als Greg Lemond (VS), Kim Andersen (Denemarken) en Moreno Argentin (Italië). Landgenoten Johan van der Velde en Gerard Veldscholten zijn ook mee. Op twee kilometer van de finish rijdt Zoetemelk weg van de kopgroep. De televisieregie mist dit beslissende moment, vermoedelijk omdat men er geen demarrage in herkende... Zoetemelk blijft hoe dan ook vooruit en wordt even later tot veler verrassing met zijn 38 jaar en 9 maanden de oudste wereldkampioen ooit.
De KNWU verkiest hem bij het 75-jarig bestaan in 2003 tot beste Nederlandse renner aller tijden.

De Koninklijke Bibliotheek bezit de grootste verzameling boeken en tijdschriften op het gebied van de Nederlandse sportgeschiedenis. Daarin is natuurlijk ook plaats ingeruimd voor wielrennen en voor Joop Zoetemelk.
Vanwege de start van de Tour de France 2010 in Rotterdam presenteerde de Koninklijke Bibliotheek de webpagina ‘25 Nederlandse Wielerhelden’.