13. Jean Fouquet

De tussen 1450 en 1480 in Tours werkzame kunstenaar Jean Fouquet geldt als de grootste Franse schilder van de vijftiende eeuw. Naast verschillende panelen is van hem een tiental handschriften bekend, waarvan hij soms de gehele, meestal echter slechts een gedeelte van de verluchting op zich nam. Ook in dit getijdenboekje, waarvan twee delen zich in de Koninklijke Bibliotheek en één in het J.Paul Getty Museum in Malibu bevinden, zijn slechts zes miniaturen (aan weerszijden van drie bladen) van zijn hand. De voorstelling van de Madonna met Christuskind geldt als een van de onbetwiste hoogtepunten uit het oeuvre van de meester. Uitzonderlijk is de sfeer van intimiteit, die wordt opgeroepen door Maria's naar voren hangende, ook het hoofd van het Christuskind gedeeltelijk bedekkende sluier. Even opvallend is de wijze waarop het kind zijn handje op de rand legt, een zgn. 'trompe-l'oeil' die de illusie van ruimte schept tussen de figuren en de rand met akeleien. In het Getty-gedeelte van het getijdenboek bevinden zich twee miniaturen, waarop de opdrachtgever, Simon de Varie, ambtenaar van financiën onder de Franse koningen Karel VII en Lodewijk XI, geknield is weergegeven voor een tronende Maria met kind. De verluchting van het eigenlijke getijdenboek, die uit niet minder dan 80 miniaturen met randversiering bestaat, werd uitgevoerd door twee Parijse kunstenaars, Meester François en de Meester van het Dunois-getijdenboek. Zij waren gespecialiseerd in zgn. 'kleine witte boekjes', kleinformatige getijdenboeken waarin de kleur wit overheerst. Ook het getijdenboek van Simon de Varie behoort tot deze groep, zoals blijkt uit de bladzijde tegenover de Mariavoorstelling. Zowel in de gewaden van de op het water wandelende Christus en de drie apostelen in de miniatuur als in het rankwerk van de randversiering is wit de overheersende kleur.

Het getijdenboek werd door een zeventiende-eeuwse bezitter, Philippe de Béthune, in drie delen gesplitst. Een deel kwam in 1816 in de Koninklijke Bibliotheek als onderdeel van de stadhouderlijke collectie; het tweede deel met het Mariaportret werd in 1890 gekocht van de Frankfurter antiquaar J. Baer. Het derde gedeelte dook in 1985 in Californië op en werd aangekocht door het J.Paul Getty Museum.

Literatuur

• F. Avril, 'Le destinaire des heures vie à mon desir: Simon de Varie', in: Revue de l'art 67 (1985), p. 29-40
• J.H. Marrow, 'Miniatures inédites de Jean Fouquet: Les heures de Simon de Varie', in: Revue de l'art 67 (1985), p. 3-28
• De verluchte handschriften en incunabelen van de Koninklijke Bibliotheek. 's-Gravenhage 1985, nr. 76-77 
• F. Avril et N. Reynaud. Les manuscripts à peintures en France 1440-1520. Parijs 1993, nr. 69
• James H. Marrow. The Hours of Simon de Varie. Malibu, London 1994.