54. Statenbijbel

Na lange discussies over principiële, praktische en procedurele zaken, nam de Nationale Synode van de Nederlandse Hervormde Kerk in 1618 het besluit dat er een nieuwe vertaling van de Bijbel moest komen. Er zouden kanttekeningen worden toegevoegd die onder meer duistere plaatsen moesten verklaren, maar er werden geen opmerkingen van dogmatische aard toegelaten. In de boekhandel ontstond meteen grote onrust. Men richtte een verzoek aan de Staten Generaal niet te snel te zijn, want dan zou men met meer dan 80.000 nog niet verkochte en na de nieuwe vertaling onverkoopbaar geworden bijbels blijven zitten. Deze onrust was rijkelijk voorbarig, want het duurde tot oktober 1635 voordat de vertaling geheel voltooid, herzien en goedgekeurd was. Al eerder waren er regelingen voor het drukken getroffen, dat in het voorjaar van 1635 was begonnen met de toen reeds goedgekeurde delen. Het drukken vond in Leiden plaats onder de ogen van de vertalers, die ook de proeven corrigeerden. De Amsterdamse drukker Paulus Aertsz van Ravesteyn werd voor dit werk aangetrokken, die daarvoor in Leiden een drukkerij inrichtte. De verkoop zou worden verzorgd door de officiële drukker van de Staten Generaal, Machtelt Aelbrechts, de weduwe van Hillebrant Jacobsz van Wouw. In de zomer van 1637 was de druk voltooid. Het was een dikke foliant geworden, die meestal in twee delen gebonden is. De verkleinde foto hiernaast geeft een indruk van het resultaat: tekst, kanttekeningen, en aan het begin van ieder bijbelboek een samenvatting en een versierde initiaal waarin vaak de afbeelding van een bijbelse persoon wiens naam begint met de letter in kwestie (hier David). De werkelijke zetspiegel is 20 x 33,5 cm.

De Koninklijke Bibliotheek heeft twee exemplaren. Het hier getoonde is op het eind van de negentiende eeuw opnieuw gebonden in een pseudo-oude band in goud gestempeld met een niet geïdentificeerd wapen. Er is een serie van een paar honderd grote gravures meegebonden die de titel heeft: 'Figures de la Bible. A La Haye, chez Pierre de Hondt, 1728'.

Literatuur

• C.C. de Bruin. De Statenbijbel en zijn voorgangers. Leiden 1937
• H. de la Fontaine Verwey, 'De Nederlandse drukkers en de bijbel', in: H. de la Fontaine Verwey. Uit de wereld van het boek II. Drukkers, liefhebbers en piraten in de zeventiende eeuw. Amsterdam 1976, p.77-102.