75. Kinderboek

In 1944 kocht de Koninklijke Bibliotheek van de Openbare Bibliotheek te 's-Gravenhage een omvangrijke collectie oude kinderboeken. Samenspraken tussen vader en zoon, opvoedkundige moralistische geschiedverhalen, godsdienstige en natuurhistorische werkjes, vele voorzien van al dan niet ingekleurde lithografieën belandden aldus in de collectie. Zo ook een aantal prentenboeken, waaronder deze uitgave van het sprookje van Roodkapje. Dit sprookje is afkomstig uit de verzameling Sprookjes van Moeder de Gans van Charles Perrault (1628-1703), die in 1697 verscheen onder de titel Histoires ou contes du temps passé. Het werk was een groot succes en de verhalen werden ontelbare malen bewerkt en naverteld, waardoor ze aanmerkelijke wijzigingen ondergingen. Zo had het verhaal Roodkapje bij Perrault een veel gruwelijker afloop dan tegenwoordig. Pas bij Grimm verschijnt de toevallig langskomende jager die het ongehoorzame meisje redt uit de buik van de wolf, waarmee de straf voor het afdwalen van de goede weg toch wat verzacht werd.

Het boek werd uitgegeven door de Gebr. Belinfante, een firma gesticht door de broers Mozes en Jacob Belinfante in 1804. Oorspronkelijk bestond het fonds voornamelijk uit publicaties op het terrein van de rechtswetenschap en staatkunde. Toen in de tweede helft van de negentiende eeuw een groter lezerspubliek ontstond, breidde de firma zijn activiteiten ook uit tot goedkope volkslectuur en kinderboeken.

De tekst in deze uitgave is zeer beknopt. Veel meer aandacht is besteed aan de voorstelling, om het boekje voor kinderen aantrekkelijk te maken. De illustraties bestaan ieder uit drie uitgesneden, handgekleurde litho's, onderling door een lintje verbonden, die als ze omhooggeklapt worden achter elkaar staan. De diepte die daardoor in de voorstelling ontstaat, betrekt de toeschouwer meer bij het verhaal. Op zichzelf was dit geen nieuwe vinding. Al bij handschriften en incunabelen werd soms gebruik gemaakt van afbeeldingen waarin bepaalde delen konden bewegen, bijvoorbeeld om de loop van hemellichamen duidelijk te maken. In de achttiende eeuw werden ook voor kinderen beweegbare boeken gemaakt, in de vorm van Harlequinades. Maar pas in de tweede helft van de negentiende eeuw nam het beweegbare kinderboek een grote vlucht. Vanwege de grote kwetsbaarheid zijn oude prentenboeken met dit soort beweegbare platen in goede staat tegenwoordig vrij zeldzaam.

Literatuur

• P. Haining. Movable books. London 1979 
• L. Mourey. Introduction aux contes de Grimm et de Perrault. Paris 1978 
• A.C. Kruseman. Bouwstoffen voor een geschiedenis van den Nederlandschen boekhandel gedurende de halve eeuw 1830-1880. 2 dln. Amsterdam, 1886-1887.