81. De Zilverdistel

Het gedicht Cheops van de dichter J H. Leopold (1865-1925) werd voor het eerst gepubliceerd in 1914. Leopold was toen 49 jaar. Toch noemde A. Roland Holst dit werk in 1921 een afscheid. Een afscheid, omdat van Leopold hierna nauwelijks nog werk gepubliceerd werd en in dit gedicht diens dichterschap zijn climax vond. Anderzijds maakt deze uitgave deel uit van een nieuw begin. De door William Morris in gang gezette beweging tot het ambachtelijk vervaardigen van boeken, vond aan het begin van de twintigste eeuw weerklank in Nederland. In 1909 richtte Jan Greshoff samen met J.C. Bloem en P.N. van Eyck de eerste Nederlandse 'private press' op, De Zilverdistel. Dit was aanvankelijk meer een bibliofiele uitgeverij: de dichters kozen de tekst en bemoeiden zich met de vormgeving, maar de boeken werden gedrukt bij een professionele drukker. Bij de eerste uitgaven werd gekozen voor het gebruik van oude lettertypen, in ruime mate aanwezig bij Joh. Enschedé en Zonen. Pas toen J.F. van Royen het gezelschap kwam versterken, werd De Zilverdistel een 'private press' in eigenlijke zin. Hij stapte over op het handmatig drukken van de boeken, aanvankelijk op een handpers bij Enschedé, later op zijn eigen pers. In totaal verschenen er zestien boeken bij De Zilverdistel. Het laatste is uit 1919. In 1923 zette Van Royen de pers voort onder de naam Kunera-Pers. Het hier getoonde boek is het dertiende Zilverdistel-boek, eerste deel van de subserie Vereeniging der vijftig, een vereniging met maximaal vijftig leden die zich verplichtten de in deze reeks verschenen boeken af te nemen. Van Royen drukte het met de speciaal door S.H. de Roos voor De Zilverdistel ontworpen letter, het Zilvertype. De Roos maakte ook de houtsnede voor de hier afgebeelde begintitel. Bijzonder is dat op de laatste bladzijde staat: 'Dit exemplaar is gedrukt voor de Koninklijke Bibliotheek te 's-Gravenhage'. De Koninklijke Bibliotheek was lid van de Vereeniging der vijftig. Er ontbreekt dan ook geen van de vijf in die reeks verschenen boeken en steeds is deze mededeling in het boek gedrukt.

Literatuur

• J.F. van Royen en P.N. van Eyck. Over boekkunst en de Zilverdistel. 's-Gravenhage 1916  
• C.L. van Halsbeke. L'art typographique dans les Pays-Bas depuis 1892. Maestricht 1929      
• J.H. Leopold. Gedichten I. Historisch-kritische uitgave (ed. A.L. Sötemann en H.T.M. van Vliet). Dl. 2. Amsterdam 1983, p. 96-110
• D. Kroon. In deze weidsche vlucht. De Koning Cheops. Teksten omtrent Cheops van J.H. Leopold. 's-Gravenhage 1983
• Zilvertype corps 15. Briefwisseling tussen J.F. van Royen en S.H. de Roos over het ontwerp van de Zilvertype, 1914-16. Amsterdam 1994.