82. Dirk Nicolaas Esveld

Bruinkarmijn segrijn, met goud bestempeld. Franse band met kunstribben; boekblok genaaid op vijf ingelaten touwen. De platten zijn bestempeld met vijf min of meer door elkaar lopende 'speerpunten' horizontaal gericht vanaf de rug (halverwege elk veld) tot aan de voorzijde. Op het voorplat in de tweede en vierde punt de boektitel.

Na de bijna fatale teruggang van het handboekbinden in Nederland in het derde kwart van de negentiende eeuw, ontstond in de laatste twintig jaren van die eeuw een hernieuwde belangstelling voor het handwerk. Bindkunstenaars probeerden toen de vormidealen uit Engeland te combineren met het weergeven van de titel op een prominente plaats op de band. Het zou slechts bij pogingen blijven, want de opdrachten voor luxueus bindwerk bleven schromelijk achter bij het enthousiasme van de binders. Wèl creëerden enige grote bedrijven in hun werkplaatsen een plekje voor het handbindwerk. Deze bedrijven konden een rijke schakering aan bindwerk maken, lopend van de in grote oplage gemaakte compleet industriële band, via de in kleine oplage gemaakte half-industriële tot de geheel met de hand gemaakte band. Zo'n firma was die van Elias P. van Bommel in Amsterdam. Daar trad op 27 oktober 1892 de net vijftien jaar geworden Dirk Nicolaas Esveld in dienst. Hij werd intern opgeleid volgens de oude tradities die bij Van Bommel in ere werden gehouden. Van partijwerker werd hij een goed handwerker. Hij mocht spoedig meewerken aan het luxe werk, dat meestal door Van Bommel zelf werd gemaakt, en zo werd hij een meester in het vak, op wie de firma kon bouwen. Omdat zijn werk niet onder zijn eigen naam naar buiten kwam, werd Esveld alleen in kleine kring bekend als uitstekend vakman en begaafd vergulder. Al voor zijn dood in 1960 was hij in het vergeetboek geraakt.

Zijn zoon gaf de aanzet tot een late erkenning van Esveld als een van de belangrijkste binders van zijn tijd. Hij was in het bezit van banden die zijn vader thuis aan de woonkamertafel had gemaakt om nieuwe technieken te beproeven en vooral om het genoegen te hebben iets helemaal naar eigen wens uit te werken. Een belangrijk deel daarvan schonk hij enkele jaren geleden aan de Koninklijke Bibliotheek die zich nu de gelukkige eigenaar weet van vijftien werken van een binder, die meer dan welke tijdgenoot ook de invloed heeft ondergaan van de Engelse eigentijdse boekband.

Literatuur

• Zeldzaam en kostbaar. 's-Gravenhage 1992, nr. 166
• J. Storm van Leeuwen, ‘Een verloren zoon of een belangrijke schenking boekbanden’, in: De Boekenwereld 9 (1992-1993), p. 25-33.