92. Gerrit Achterberg

In 1989 overleed de weduwe van Gerrit Achterberg, mevrouw J.C. Achterberg-van Baak. Bij testament schonk zij één exemplaar van elke druk van elk boek van wijlen haar echtgenoot aan de Koninklijke Bibliotheek. Deze collectie is met name bijzonder omdat van elke uitgave alle varianten aanwezig zijn en omdat het hierbij om de auteursexemplaren gaat.

Gerrit Achterberg (1905-1962) was een produktief dichter. Hij publiceerde een dertigtal dichtbundels en al tijdens zijn leven verschenen vier verzamelbundels, een bloemlezing en enige vertalingen. Het hier getoonde boekje Meisje verscheen in de Volière-reeks, een serie clandestiene uitgaven uit de 'agris occupatis' (het bezette land), in 1944 opgericht door de dichter A. Marja [Arend Theodoor Mooij] samen met de juristen W.H. Overbeek en J.B. Charles [W.H. Nagel]. Achterberg had Marja tijdens de Tweede Wereldoorlog leren kennen en via dit contact werd ook de tekst van Meisje in de reeks opgenomen. Het omslag is vervaardigd door de Groningse drukker Hendrik Nicolaas Werkman (1882-1945), die ook aan de andere uitgaven in de reeks heeft meegewerkt. Het is karakteristiek voor zijn manier van werken: een meerkleuren sjabloondruk, waardoor over elkaar heen vallende kleurige vlakken ontstaan die samen de afbeelding vormen.

Achterberg droeg het boekje op aan 'de stralende'. Bedoelde hij hiermee Bep van Zalingen, zijn vroegere vriendin waarmee de relatie in 1932 na allerlei problemen stukgelopen was? ‘Bep’ betekent namelijk de stralende. Of was de opdracht bestemd voor Bep van Es, de dochter van zijn hospita? Voor zowel moeder als dochter koesterde Achterberg heftige gevoelens, die onbeantwoord bleven. Dit leidde tot een dramatische ontknoping. Op 15 december 1937 verwondde Achterberg de hospita dodelijk, toen zij haar dochter te hulp kwam, die door hem lastiggevallen werd. Deze gebeurtenis werkte als katalysator voor het centrale thema in Achterbergs werk: dood en liefde.

Literatuur

• Hans van Straten. Hendrik Nicolaas Werkman. Amsterdam 1980
• W. Hazeu. Gerrit Achterberg. Een biografie. Amsterdam 1988.