96. Bram van Velde

Toen de Franse dichter en dagboekschrijver Charles Juliet (1934-) op 25 oktober 1964 een interview moest houden met de Nederlands-Franse schilder Bram van Velde (1895-1981), leek dat geen succes te zullen worden. Maar na een aanvankelijk moeizame conversatie bleken beiden dermate goed met elkaar op te kunnen schieten, dat ze pas elf uur later weer uiteen gingen. Aldus beschrijft Juliet dit eerste rendez-vous in zijn Rencontres avec Bram van Velde.

Van Velde werd in Zoeterwoude geboren. Hij verliet Nederland voorgoed in 1922. Eerst verbleef hij een paar jaar in Duitsland in de kunstenaarskolonie Worpswede. Deze periode zou voor zijn artistieke ontwikkeling van cruciaal belang blijken te zijn. In 1924 vertrok hij naar Parijs, waar hij aan het eind van de jaren dertig kennismaakte met de Ierse schrijver Samuel Beckett, 'een Grote Ontmoeting, met hoofdletters', zoals Van Velde het zelf omschreef. In Beckett vond hij een geestverwant, die net als hijzelf uitging van de overtuiging dat het voor een kunstenaar niet mogelijk is zijn innerlijk in een kunstwerk tot uiting te brengen, maar dat hij alleen kan streven naar een perfect resultaat. Dat is dan ook wat Van Velde probeerde, ondanks armoede en miskenning. Pas aan het eind van de jaren veertig kreeg hij tentoonstellingen en werd zijn werk geëxposeerd met dat van groten als Braque, Picasso en Miró.

Dit, zoals Beckett het omschreef, 'je ne sais quoi' als drijfveer achter zijn werk, maakt Van Velde natuurlijk bij uitstek ongeschikt als boekillustrator. Het is dan ook curieus dat zijn litho's wel als boekillustratie gebruikt werden. Er is hier eigenlijk ook geen sprake van illustratie: de litho ondersteunt de tekst niet in die zin dat hij verklaart, maar vormt door zijn eigen, individuele beeld samen met de tekst een nieuw kunstwerk.

Het boek is afkomstig uit de collectie Anny Antoine - Louis Koopman, een collectie Franse bellettrie in bibliofiele uitgaven, bijeengebracht door de Belgische lerares Anny Antoine, en na haar dood door haar verloofde Louis Koopman voortgezet. In 1940 schonk Koopman de verzameling aan de Koninklijke Bibliotheek. Tot zijn dood in 1968 bleef hij de collectie aanvullen met moderne Franse bellettrie, veelal in luxe uitgaven en fraai geïllustreerd. Ook nu nog worden er regelmatig boeken aan toegevoegd, betaald uit het fonds dat Koopman bij testament daartoe bestemde.

Literatuur

• C. Juliet. Rencontres avec Bram van Velde. Nouv. éd. [Montpellier] 1984  
• Bram van Velde 1895-1981. 's-Gravenhage 1989
• J.K.F. van Berkel. In liefde verzameld. 's-Gravenhage 1989.