|
|
Johannes van Call
|
Gekocht van A.B. Loosjes-Terpstra
Verwerving 1993
Datering Ca. 1694-1697
Formaat Oblong 19 x 25 cm.
Signatuur 2211 B 24
In 1993 bood mevrouw A.B. Loosjes-Terpstra dit bijzondere boek aan de Koninklijke Bibliotheek aan, omdat ze voor haar proefschrift, Moderne kunst in Nederland 1900-1914 (Utrecht 1958), zo intensief gebruik had kunnen en mogen maken van de collectie.
De Admirandorum quadruplex (viervoudig schouwspel van wonderen) is een verzameling van 71 gravures van de hand van de Nijmeegse kunstenaar Johannes van Call (1656-1722). In vier onderdelen trekken de belangrijkste plaatsen aan de Rijn, Het Loo, Honselaarsdijk, Den Haag en Amsterdam voorbij. De gravures zijn uitgegeven door Petrus Schenk (1660- 1713), een Duitse graveur, die zich in 1684 in Amsterdam vestigde. Schenk was niet alleen een productief kunstenaar, maar ook uitgever van kaarten, prenten en boeken. Tal van prachtige plaatwerken werden door hem uitgegeven, zoals deze Admirandorum quadruplex.
Wat dit exemplaar zo bijzonder maakt, is te zien op de afbeeldingen: de prenten zijn in kleur gedrukt! Daarmee is dit boek één van de vroegste in Nederland in kleur gedrukte boeken. Hierbij werd een procédé gebruikt waarvoor op 20 februari 1688 octrooi was aangevraagd door Jan Teyler. Deze Teyler was een tijd hoogleraar filosofie aan de Illustere Academie in Nijmegen, maar maakte ook deel uit van het leger van keurvorst Friedrich Wilhelm.
Hij had grote belangstelling voor het krijgsbedrijf en noemt in zijn octrooiaanvraag – om deze gehonoreerd te krijgen – vooral militaire toepassingen van de kleurendruk. Hiervan zijn echter geen voorbeelden bekend. Bij het in kleur drukken van deze prenten werd de plaat met verschillende kleuren ingeïnkt en vervolgens afgedrukt. Deze à la poupée-techniek was al langer bekend, maar werd door Teyler verder uitgewerkt en onder de aandacht gebracht. Veel oudere koperplaten waarvan tot dan toe alleen zwart-wit afdrukken gemaakt waren, werden opnieuw afgedrukt – maar nu in kleur. Dat dat ook met deze gravures van Van Call gedaan werd, komt misschien wel omdat Van Call en Teyler beiden oorspronkelijk uit Nijmegen kwamen en met elkaar bevriend waren. Op de afbeeldingen is te zien dat dit een schitterend effect heeft. De Korte Vijverberg in Den Haag, met rechts één van de oude behuizingen van de Koninklijke Bibliotheek, het huidige Mauritshuis, ziet er uit als een heerlijk wandelgebied met de lommerrijke, groene bomen!
(MVD)
|
|
|
|
|
|
|
|
|