|
|
|
Bruikleen van SHV Holdings NV, Utrecht
Verwerving 1998
Datering Ca. 1430-1435
Formaat 12 x 8 cm.
Signatuur 79 K 2
Ter gelegenheid van het tweehonderd-jarige bestaan van de Koninklijke Bibliotheek werd een bijzonder middeleeuws getijdenboek voor 99 jaar in bruikleen afgestaan door SHV Holdings NV, Utrecht, door bemiddeling van directievoorzitter Paul Fentener van Vlissingen (1941- 2006). Het handschrift is naar verhouding klein: het gesloten boek past gemakkelijk in iemands hand. Het formaat veronderstelt een rustige, individuele devotie, omdat het handschrift gewoonweg te klein is om door meerdere personen tegelijkertijd te worden ingezien. Bovendien vergt het bescheiden formaat een kleine en precieze manier van schilderen. De engelen in de marge bijvoorbeeld geven de reactie weer van de lezer/kijker, die het gebed in rust en overgave leest. Het handschrift bevat een zeer rijke verluchting, waaronder 27 bladvullende miniaturen, zestien zogenaamde gehistorieerde initialen (extra groot geschilderde hoofdletters, met daarin een afbeelding of voorstelling), versierde initialen met randdecoratie, en talrijke penwerkinitialen. Het handschrift heeft oorspronkelijk mogelijk nog vijftien miniaturen bevat, maar deze zijn er vermoedelijk door verzamelaars in de negentiende eeuw uitgesneden. Hoewel we de naam van de kunstenaar niet kennen, is zijn oeuvre op stilistische gronden gereconstrueerd en is hij getooid met de ‘noodnaam’ Meester van Zweder van Culemborg.
Hij wordt zo genoemd naar een missaal dat rond 1425 in opdracht van de bisschop van Utrecht, Zweder van Culemborg, gemaakt werd en dat nu wordt bewaard in een bibliotheek in Italië. Mogelijk gaat het hier niet om één enkele meester, maar om een groep verluchters die in een gemeenschappelijke stijl samenwerkten in een Utrechts atelier.
Kenmerkend voor deze Meester zijn de buitengewoon fijn geschilderde figuren, uitgevoerd op minutieuze wijze. In de bladvullende miniatuur met de aanhouding van Christus in de Hof van Getsemane, die krap 7,0 x 4,5 cm. meet, heeft de kunstenaar veertien figuren afgebeeld zonder dat de voorstelling ook maar een moment een volle indruk maakt. Bovendien heeft hij de gebeurtenis geschilderd als nachtelijk voorval, met sterren aan de hemel en zelfs een snipper van de maan. Hij heeft verder contrast gebruikt om de emotionele spanning in de scène te benadrukken, door het rustige stoïcisme van Christus centraal te stellen tegenover de woeste gebaren van Petrus naast hem.
(KR)
|
|
|