Het Gruuthuse-handschrift

Gekocht met steun van verscheidene fondsen van een particulier
Verwerving 2007
Datering Ca. 1395-1408
Formaat 25 x 19 cm.
Signatuur 79 K 10

In 2007 kon een spectaculaire aanwinst aan de collectie van de Koninklijke Bibliotheek worden toegevoegd: het beroemde Gruuthuse-handschrift. Het belangrijkste literaire middeleeuwse handschrift dat nog in particuliere handen was, werd daarmee openbaar bezit. Het handschrift draagt de naam van de oudst bekende eigenaar, Lodewijk van Gruuthuse, heer van Brugge (ca. 1422-1492), die het, lang na de vervaardiging, in de tweede helft van de vijftiende eeuw in zijn bezit kreeg.
Het eerste gedeelte van het handschrift bevat zeven berijmde gebeden, het derde is gevuld met achttien allegorische gedichten. Het Gruuthuse-handschrift dankt zijn faam echter vooral aan de liederen die zijn opgenomen in het tweede deel. Onder de 147 liederen van het liedboek bevindt zich het beroemde Egidiuslied, met de herhaalde regels: ‘Egidius waer bestu bleuen / Mi lanct na di gheselle mijn / Du coors die doot du liets mi tleuen’. Gerrit Komrij karakteriseerde dit lied als ‘een snik om het onrecht dat leven heet’. Ook alleen uit dit handschrift bekend zijn het satirische Kerelslied en het amoureuze liedje ‘Aloeette voghel clein / Dijn nature es zoet ende rein’.

Aan de liederen gaat een muzieknotatie vooraf in de vorm van streepjes. Dit maakt het Gruuthuse-handschrift tot een belangwekkende, maar moeilijk te doorgronden, bron voor de muzikale praktijk. Heel bijzonder aan dit handschrift is ook dat het beschouwd wordt als een werkhandschrift. De teksten stammen uit een Brugse vriendengroep en zijn vrijwel onmiddellijk na hun ontstaan rond 1400 opgeschreven. Jan van Hulst en Jan Moritoen worden genoemd als dichters van deze grotendeels anoniem overgeleverde teksten.
De Koninklijke Bibliotheek heeft zich sterk ingezet dit zolang nagenoeg onbereikbare handschrift toegankelijk te maken voor het publiek. Twee weken na de bekendmaking van de aankoop was het gehele handschrift al digitaal beschikbaar via de website van de Koninklijke Bibliotheek. Een prestatie die alleen mogelijk was dankzij de medewerking van het Huygens Instituut, waar gewerkt wordt aan een wetenschappelijke editie van dit handschrift.

(AL)