De Menno Hertzberger Prijs van de Nederlandsche Vereeniging van Antiquaren is dit jaar toegekend aan het
Bureau van de Short-Title Catalogue, Netherlands, kortweg de STCN, voor het werk aan de Nederlandse
bibliografie tot 1800. De feestelijke uitreiking vond plaats op donderdag 18 november 1999 in de aula van de
Koninklijke Bibliotheek in Den Haag.
De Menno Hertzberger Prijs werd in 1963 ingesteld door de toenmalige nestor der Nederlandse antiquaren,
Menno Hertzberger, die tevens de oprichter is van de Nederlandsche Vereeniging van Antiquaren. De prijs is
bedoeld ter stimulering van de boekgeschiedenis en de bibliografie. De prijs wordt eens in de drie jaar
uitgereikt voor een studie op het gebied van de bibliografie of de geschiedenis van het boek, bij voorkeur aan
een Nederlandse auteur of een werk dat speciaal betrekking heeft op de Nederlandse bibliografie en
boekgeschiedenis.
Bij de beoordeling van de bijna drie strekkende meter boeken die op dit gebied zijn verschenen in de periode
1996 tot en met 1998, constateerde de jury dat zowel het aantal als de kwaliteit de laatste jaren opnieuw sterk is
toegenomen. Het is verheugend om te zien dat de belangstelling ervoor nog steeds groeit en dat de serieuze
wetenschapsbeoefening op dit gebied zo veel resultaten afwerpt. Dit keer heeft de jury besloten de prijs niet uit
te reiken aan een persoon, maar aan het Bureau van de STCN dat zich al een aantal jaren bijzonder
verdienstelijk maakt voor de Nederlandse cultuurgeschiedenis in de breedste zin des woords door alles wat in
Nederland is gepubliceerd van de vroegste tijden rond 1460 tot het jaar 1800 in kaart te brengen.
De Short-Title Catalogue, Netherlands (STCN) is de Nederlandse bibliografie tot het jaar 1800, die door het
Bureau STCN van de Koninklijke Bibliotheek wordt opgebouwd op basis van de collecties van belangrijke
bibliotheken in binnen- en buitenland. Het Bureau STCN is in 1982 met zijn werkzaamheden begonnen.
Inmiddels zijn de boeken uit de periode 1540-1700 in de KB en de universiteitsbibliotheken van Amsterdam en
Leiden volledig beschreven. In de British Library wordt gewerkt aan de periode 1622-1700. Sinds 1995 wordt,
mede dankzij een subsidie van NWO, de achttiende eeuw bewerkt op basis van de collectie van de KB. En
sinds 1997 is het Bureau STCN in de UB Utrecht bezig met de beschrijving van de collectie uit de periode 1540
tot en met 1800. De titels worden opgeslagen in een database die op verschillende manieren te doorzoeken
valt. De STCN-database fungeert dankzij die vele zoekmogelijkheden als een wetenschappelijk instrument
voor allerlei onderzoek en is als deel van het Pica Online Retrieval-systeem via diverse netwerken te
raadplegen. Sinds vorig jaar is het gehele bestand bovendien opgenomen in een grote database van boeken
gedrukt vóór 1840, die wordt onderhouden door het Consortium van de European Research Libraries,
waardoor de titels in een groter verband tegelijk in heel Europa en Noord-Amerika beschikbaar zijn.
Naast de lopende nationale bibliografie, beter bekend als 'De Brinkman', en de Centrale Catalogus die beide
ook door de Koninklijke Bibliotheek worden onderhouden, is de STCN de grootste bibliografische
onderneming die ooit in Nederland werd uitgevoerd. Inmiddels zijn bijna 90.000 titels in de database ingevoerd.
Uiteindelijk zal de database naar schatting zo'n 300.000 beschrij-vingen van boeken gedrukt tussen ongeveer
1460 en 1800 gaan bevatten. Het boek geldt als drager van cultuur bij uitstek. Een betrouwbaar overzicht van
alles wat in Nederland in een bepaalde periode is gepubliceerd, vormt daarom de basis voor de bestudering
van het gedachtengoed en de ideeën-ontwikkeling van onze voorouders. Zo werkt de STCN als een
vergrootglas op het verleden, een hulpmiddel om dat verleden beter in beeld te brengen.
Dit is de elfde maal dat de Menno Hertzberger Prijs wordt uitgereikt. De tiende Menno Hertzberger Prijs werd
de vorige keer, dat was in 1996, toegekend aan de antiquaar en uitgever Bob de Graaf. De overige negen keer
werd de prijs toegekend aan een al dan niet gepubliceerd werk. Het ging daarbij om een omvangrijk en
toonaangevend resultaat van vele jaren onderzoek. De Menno Hertzberger Prijs is geen aanmoedigingsprijs,
maar een oeuvreprijs of een blijk van grote waardering. Om een paar voorbeelden van eerdere prijswinnaars
te noemen: mej dr IH van Eeghen voor haar vijfdelige werk over de Amsterdamse boekhandel, in 1965; de
antiquaar Paul Valkema Blouw voor zijn werk aan de Nederlandse bibliografie 1540-1600, in 1978; en de reeks
van Hollstein's Dutch and Flemish etchings, engravings and woodcuts ca. 1450-1700, in de personen van mw
drs D de Hoop Scheffer en drs C Schuckman, in 1994.
Het bestuur van de Stichting Menno Hertzberger Prijs vormt tevens de jury en bestaat uit ARA Croiset van
Uchelen, voorzitter, FW Kuyper, secretaris, JF Heijbroek, PG Hoftijzer en C de Wolf. De prijs bestaat uit een
bedrag van fl.5000,-.
Tijdens de bijeenkomst werd tevens het Adresboek Nederlandse Drukkers en Boekverkopers
gepresenteerd, waarvoor de gegevens werden verzameld door de STCN.
18 november 1999