Amerikaanse boeken over Nederland

De Koninklijke Bibliotheek in Den Haag heeft onlangs een bijzondere collectie boeken verworven. Deze omvat ruim driehonderd stuks uit de negentiende en twintigste eeuw. Het materiaal geeft een verrassend inzicht in de wijze waarop in Amerika de beeldvorming van Nederland heeft plaatsgevonden en nog steeds plaatsvindt. Daarbij wordt duidelijk dat het typisch Nederlandse imago, opgebouwd uit tulpen, molens, klompen en kaas in feite in de Verenigde Staten is ontstaan. De conclusie lijkt gerechtvaardigd dat dat beeld vervolgens door de Nederlanders zelf is overgenomen en geëxploiteerd, met name in de toeristenindustrie.

In het derde kwart van de negentiende eeuw ontstond in de Verenigde Staten een curieuze stroming. De directe aanleiding vormde de viering, in 1876, van het honderdjarige bestaan van de VS. Bekende en minder bekende, rijke en minder rijke Amerikanen beweerden dat de Nederlandse Republiek, die ze liefkozend Holland noemden, de "moeder van Amerika" was. Schilderijen uit de Nederlanden van de Gouden Eeuw en daarna werden in grote aantallen door Amerikaanse verzamelaars opgekocht. Afbeeldingen van het Nederlandse plattelandsleven werden gebruikt om Amerikaanse producten het aanzien van degelijkheid en kwaliteit te geven. Een stroom Amerikaanse kunstenaars reisde naar Volendam, Edam, Katwijk, Zeeland of de Veluwe om er de laatste overblijfselen van een voorbije wereld te schilderen. Amerikaanse toeristen kwamen met eigen ogen zien waar Hans Brinker woonde. Deze merkwaardige periode in de Amerikaanse geschiedenis zou bekend worden onder de naam "Holland - Mania" (Holland - gekte). Er was kortom veel interesse voor Holland en alles wat Hollands was.

Het Holland-beeld in de boeken die aan de KB zijn overgedragen is traditioneel en stereotiep, maar daarom niet minder boeiend. Aan de hand van reisverslagen, informatieve boeken, romans en dikwijls zeer fraai geïllustreerde kinderboeken is dit prachtig te demonstreren. Veel titels uit de collectie zijn nooit in het Nederlands vertaald en geheel onbekend. Aparte vermelding verdient een flink aantal edities van het beroemde verhaal over Hansje Brinker, een oorspronkelijk Amerikaans boek van een auteur die nog nooit in Nederland was geweest toen ze het schreef.

De collectie is geschonken door Hendrik Edelman. Hij werd geboren in Nederland maar emigreerde naar Amerika, waar hij werkzaam was als bibliograaf, bibliothecaris en boekwetenschapper. Hij zocht al een poos naar een goede bestemming voor zijn verzameling en meende tenslotte dat die bij de KB het best op zijn plaats zou zijn. De KB is zeer erkentelijk voor dit geschenk.

Alle titels uit de Edelman-collectie.

Meer informatie: Jeannette Kok 070-3140215.