Van koets naar stoomtrein

Het Horseless Carriage Syndrome

Bij veranderprocessen wordt wel gesproken over het Horseless Carriage Syndrome. Het komt er op neer dat nieuwe technieken sterk worden geënt op oude bekende technieken. Een voorbeeld is het e-boek, dat qua vorm en presentatie veel lijkt op het klassieke boek. Iets dergelijks gold ook voor de eerste auto’s en de eerste stoomtreinen. De auto’s en rijtuigen leken op hun voorgangers: de koets.

Een recente aanwinst (gedrukt in 1840) bevat een handgekleurde gravure die dat kan illustreren. Een stoomlocomotief met de naam ‘De snelheid’ trekt een aantal rijtuigen, die deels in koetsvorm zijn gemaakt. Een groep mensen staat zich op veilige afstand te verbazen. Het is een waarheidsgetrouwe afbeelding van de twee eerste stoomtreinen in Nederland de ‘Arend’ en de ‘Snelheid’. Ze reden op 20 september 1839 met een topsnelheid van 30 kilometer per uur.

De eerste spoorlijn van Nederland liep tussen Amsterdam en Haarlem. De locomotief was eigendom van de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij. Vertrekplaats was station d’Eenhonderd Roe, net buiten Amsterdam, op een afstand van honderd roeden (bijna vierhonderd meter) ten westen van de Haarlemmerpoort.

Ook in prentenalmanakken en centsprenten uit de negentiende eeuw zijn de nieuwe vindingen te zien: stoomlocomotieven met open wagens voor de passagiers.
(Jeannette Kok)

Beschrijving
A.H. Neuhuijs, Reistafereeltjes voor de Nederlandsche jeugd. Voorgesteld in zinrijke versjes. Amsterdam, H. Moolenijzer, 1840. Aanvraagnummer: XKR 7797

Getoond met: Prentjes-almanak voor de jeugd voor het schrikkeljaar 1840. Met vijftien plaatjes in poëzij en proza. Amsterdam, Erve H.M. Houtgraaff, 1840. Aanvraagnummer: 1123 H 18 [1840].

en: Yzerenweg. Chemin de fer. [Turnhout, Glenisson en Zonen, tussen 1856-1900]. Aanvraagnummer: Borms 0562.

Te zien in de vitrine bij de ingang van Bijzondere collecties van 13 december tot 14 februari 2010.