Eén winter koningin en een leven lang strijd

Een brief van Elizabeth Stuart

Onlangs verwierf de KB op een veiling in Engeland een eigenhandige brief van Elizabeth Stuart, de 'Winterkoningin', aan Henry Rich, Earl of Holland.

Elizabeth Stuart (1596-1662), zuster van Karel I, Koning van Engeland, trouwde in 1613 met Frederik V (1596-1632), Keurvorst van de Palts. Het paar werd in 1619 koning en koning van Bohemen maar hun regeerperiode duurde maar één winter. Na de verloren Slag op de Witte Berg (8 november 1620) werd Praag ingenomen en vluchtten Frederik en Elizabeth naar Den Haag. Ze vestigden zich aan de Kneuterdijk 22-24, in het 'Hof van Bohemen'.

Na de dood van Frederik in 1632 bleef Elizabeth alles in het werk stellen om haar aanspraak op Bohemen op de politieke agenda te houden. Ze schreef met dat doel eigenhandig talloze brieven. Zelfs in de uiterlijke vorm hiervan komt haar status als koningin-weduwe tot uitting. Het lakzegel is zwart en de brief heeft een, nu nauwelijks nog zichtbare, zwarte rouwrand. Haar naam schrijft ze op nagenoeg dezelfde wijze als haar beroemde machtige Engelse voorgangster Elizabeth I.

In deze brief uit Den Haag aan Henry Rich, Earl of Holland, (1590-1649) is Elizabeth op het hoogtepunt van haar macht. Ze laat via Rich, op dat moment een zeer invloedrijke hoveling aan het Engelse hof, aan haar broer Karel I weten dat ze twee bondgenoten heeft gevonden die hem persoonlijk en met troepen willen steunen als hij een oorlog zou beginnen om de Palts terug te winnen op Keizer Ferdinand II, de overwinnaar van 1620. Zowel Bernard, de Hertog van Saksen-Weimar (1604-1639) als Willem, Landgraaf van Hessen-Kassel (1602-1637) hebben haar dit verzekerd.

Elizabeth doet in deze brief schijnbaar ook een goed woordje voor de Hollanders. Ze vraagt Rich zijn best te doen bij haar broer om ze in een visserijconflict – ten minste voor nu – ter wille te zijn. Zij heeft namelijk zelf voor haar strijd ook schepen nodig van de Hollanders. In een postscriptum dankt zij voor het cadeau gegeven paard. (Ad Leerintveld)

Beschrijving:
Brief van Elizabeth Stuart, Koningin van Bohemen, geschreven aan Henry Rich, Earl of Holland. Den Haag, 18/28 augustus 1636, 1 brief, autograaf. Herkomst: in 2011 verworven bij Bonham Auctions, London (Auction 19386, March 29, 2011, lot 438).
Aanvraagnummer: 79 E 196.

Transcriptie van de brief:
Hieronder volgt een transcriptie van de brief, die - met dank aan de auteur - is ontleend aan Nadine Akkerman, The correspondence of Elizabeth Stuart, Queen of Bohemia, Volume II (Oxford University Press, 2011, nr. 278).

A Monsieur Le Conte de Hollande
My Lord, your letter by Stone, was verie welcome to me, with the th assurance of the continuance of the king my deare Brothers good resolutions in my sonns affaires, I ame Collonel Fleetwood has leaue to leauie for the Landgraue, he>I< I did not know that he was in his seruice but with the Suedes, I hope also by this, all the rest will haue leaue, this bearer Monsr Boneca, seruant to the Duc Bernard of Weimar he is sent by his master to the same end, and to assure the King of his readiness to serue him, both with his armie and person, during discourse with him he tolde me that Duc Bernard had commanded him to lett me know that if the king my Brother woulde be pleased to send my sonne with troupes into Germanie he woulde be readie and verie willing to ioine with him, protesting that his life and fortune shoulde allways be at the king and our seruice, and I dare answere for him he meanes it, so as the king may be sure of him and the Landgraue and if the king will giue them incouragement it may make him haue not a little considerable partie in Germanie, where there is no prince nor toune of our partie but woulde rather ioine with him then with anie other stranger Prince, I pray vse this gentleman verie well, for his masters sake, and besides he is a verie honnest man and verie affectionat to all that concerns me, when I tolde the Prince of Orenge of the leaue Fleetwood had to leauie he was verie glade of it, hoping it was a good signe thatrest of a resolution woulde follow, Ioakim is sent in great hast to my Brother, about the fishing they tell me they will doe all they can to giue him contentment, I pray also doe what you can in [fo. 1v] that at the least for this time, the king woulde fauour them, without quitting his pretensions I meane, if he has bene thus long from claiming them, I hope he will also not putt it to a too strict an excution, for you know what need, and there will be of the states frendship in our affaires, if the king breake with the house of Austria and I ame confident, but I need not say much of that since I ame confident your owne iudgment tells you as much, and your affection to vs is such as I ame confident you will doe your best in it, I say no more at this time onelie that I am constantlie
Your most affectionat
frend Elizabeth
The Hagh this 18/28 of August
I haue at last the horse you sent me, I giue you manie thanks for it, I like him extreme well, though I see Charles was not willing to part from, but I was too hard for him at this time, in not beleeuing he was too little,
since I writt this letter which was yesterday, I haue tried your nagg, I neuer ridd one that I haue liked better and doe not wonder that Charles was not hartie to send him, the t rogue is lasie and loues easie going horses, but he shall neuer haue this againe

Te zien in de vitrine bij de ingang van Bijzondere collecties van 11 juli tot en met 11 september 2011.