Moet er een kleur genoemd worden bij Nederland, dan denkt iedereen onmiddellijk aan Oranje. Of het nu gaat om het nationale voetbalelftal of klompen in de nationale kleur. De meeste Nederlanders kunnen daarbij ook nog wel bedenken dat dit komt door Willem van Oranje (1533-1584), onze ‘Vader des Vaderlands’. Hij leidde in de zestiende eeuw Nederlands onafhankelijkheidsoorlog tegen Spanje en legde daarbij de basis voor onze natie. Koning werd hij niet – dat was in die tijd te veel gevraagd. Koningschap werd toen immers nog gezien als door God gegeven. Maar Willem van Oranje werd wel de leider van de jonge Republiek. En zijn zonen en diens kinderen volgden hem wel op. Wat veel minder bekend is, is hoe Willem van Oranje aan zijn kleur kwam. Het toevoegsel aan zijn naam kreeg hij doordat hij al op jeugdige leeftijd (1544) het Franse prinsdom ‘Orange’ erfde van zijn neef René van Chalon. In feite hebben wij onze oranje kleur dus te danken aan de Franse streek Orange! Evenmin is bij iedereen bekend dat onze huidige koningin geen directe afstammeling is van Willem van Oranje. Toen in 1702 stadhouder Willem III overleed was er geen opvolger meer. Daarmee begon het stadhouderloze tijdperk dat tot 1747 duurde. In dat jaar werd vanwege de instabiele politieke situatie waarin Nederland zich bevond, de zoon van de Friese stadhouder, ook een prins van Oranje-Nassau, benoemd tot stadhouder van Holland en Zeeland, de belangrijkste politieke figuur in De Republiek. De huidige Oranjes zijn dus wel familie van Willem van Oranje maar er is geen directe lijn van afstamming. Oranje en de boeken hebben trouwens een goede relatie. Dat begint al bij Willem van Oranje. Van hem is bekend dat hij een kleine bibliotheek had van 48 boeken en dat hij ze zelfs speciaal liet binden. Van die boekbanden zijn er vijf bekend, twee daarvan zijn in de KB te vinden. Overigens heeft de KB haar bestaan direct aan de Oranjes te danken. Toen in 1795 stadhouder Willem V naar Engeland vluchtte, liet hij een grote bibliotheek na. Deze bibliotheek werd tijdens zijn afwezigheid in 1798 aangewezen als bibliotheek voor het landsbestuur en vormde het begin van de huidige KB. Toen de zoon van Willem V in 1813 in Nederland terugkwam, als koning Willem I, zag hij de KB als zíjn bibliotheek en schonk hij regelmatig boeken. En ook nu nog zijn de Oranjes bij bijzondere gelegenheden bij de KB betrokken. In 1982 opende Koningin Beatrix de nieuwe, huidige, behuizing van de KB en Prins Willem Alexander zal op 30 maart de nieuwe tentoonstellingsruimte van de KB en het Nationaal Archief , de ‘Verdieping van Nederland’, openen.
Ook op andere wijze hebben de Oranjes een directe relatie met het boek – er worden enorm veel boeken óver hen geschreven. In de KB alleen al zijn ruim 1000 boeken te vinden die in de afgelopen twee eeuwen over hen verschenen. Vaak gebeurt dat bij een bijzondere gelegenheid. Toen Beatrix 18 jaar werd stelde bijvoorbeeld Hella Haasse Beatrix 18 jaar (1956) samen en toen Kroonprins Willem Alexander net zo oud werd schreef Renate Rubinstein Alexander: een impressie van de kroonprins bij zijn achttiende verjaardag (1985). Als Prinses Amalia 18 wordt zal over haar vast ook een boek in de winkel liggen. Zelfs over Prinses Maxima is al een twintigtal boeken te vinden. Uiteraard een fotoboek ter gelegenheid van haar huwelijk met Prins Willem Alexander, waarin ook foto’s van de huwelijken van zijn ouders en grootouders afgebeeld zijn: Fotoboek Willem-Alexander en Máxima en de kroonhuwelijken van Beatrix & Claus, Juliana & Bernhard (2002). Dit jaar is Beatrix 25 jaar koningin. Ook zo’n gelegenheid om een gedenkboek te publiceren, net zoals M.G. Schenk over haar moeder prinses Juliana in1973 25 jaar Koningin. Het verhaal van een bewogen leven publiceerde.
Tenslotte zijn de Oranjes ook zelf auteurs van boeken. Dat begon al met Willem van Oranje, die in zijn Apologie uitlegde waarom hij in opstand kwam tegen de Spaanse koning Filips II. En in de twintigste eeuw schreef koningin Wilhelmina in haar nadagen haar autobiografie Eenzaam maar niet alleen (1959). Oranje, Nederland en het boek: een hechte relatie!
