De manier waarop in Nederland het Sinterklaasfeest wordt gevierd is anders dan in de ons omringende landen. Vermoedelijk is dat te danken aan een boekje dat in 1850 verscheen bij uitgever G. Theod. Bom in Amsterdam: Sint Nikolaas en zijn knecht, geschreven door de Amsterdamse onderwijzer Jan Schenkman (1806-1863). Hij heeft het moderne Sinterklaasfeest voor het eerst in een samenhangend verhaal in een prentenboek weergegeven. Hij verwerkte bekende elementen als het paard, het rijden over de daken en het schenken van cadeaus (of een roe) via de schoorsteen. Hij voerde echter ook nieuwe elementen in: de stoomboot waarmee Sint Nicolaas in Amsterdam aankomt en de zwarte page als hulpje van de sint. Het boek begint met de welbekende regel: Zie, ginds komt de stoomboot uit Spanje weêr aan.
Of Schenkman in dit vaak herdrukte boek, met steeds weer andere illustraties, een gangbare praktijk weergaf of dat hij de trend zette, is niet duidelijk.
In de hier getoonde selectie van afbeeldingen is te zien dat vele kunstenaars zich met het onderwerp hebben beziggehouden. De vroegste afbeelding uit 1814 laat slechts een roe zien en een deur waarachter iets te vermoeden valt. De tweede afbeelding laat de Sinterklaas uit de eerste editie van Sint Nicolaas en zijn knecht (1850) van Jan Schenkman zien. Bijna tegelijkertijd met de eerste editie van Schenkman's boek verscheen de uitgave van C. van Schaick (1849) waaruit twee afbeeldingen worden getoond: een waarop de Sint ten val wordt gebracht en een waarop hij de dader bestraft.
Uit de twintigste eeuw zijn platen opgenomen van onder andere P. van Geldorp, Freddie Langeler, W.G. van de Hulst Jr. en Wim Bijmoer.
|
|
St. Nikolaas-geschenk aan de jeugd / E.J.B. Schonck. - Amsterdam : W. Brave, [1814]. - Met 6 pl., gegrav. tit. en vign.
|
|
|
|
Sint Nikolaas en zijn knecht / door J. Schenkman. - Amsterdam : G. Theod. Bom, [184X]. - [14] p., [8] bl. pl. : handgekl. lith. ; 16 cm
|
|
|
|
Sint Nikolaas-vertellingen voor de jeugd / door C. van Schaick. - Schiedam : Roelants, [1849]. - 86 p, [6] bl. pl. : ill. ; 24 cm
|
|
|
|
Sint Nikolaas-vertellingen voor de jeugd / door C. van Schaick. - Schiedam : Roelants, [1849]. - 86 p, [6] bl. pl. : ill. ; 24 cm
|
|
|
|
Tante Keetje's prentenboek / Tante Keetje. - Zwolle : H.L. van Hoogstraten, [1854]. - [20] bl. : gekl. ill. ; 28 cm Op titelpagina: Kleurendruk van H.L. van Hoogstraten. Voorplat met afbeelding in zwart. - Bewerking van: Pocci's lustiges Bilderbuch / Franz Pocci.- München, 1852
|
|
|
|
Sint Nikolaas en zijn knecht / door J. Schenkman. - Amsterdam : J. Vlieger, 1880. - [20] p., 16 bl.pl. : gekl. lith. ; 20 cm. - Platen gedrukt bij S. Lankhout & Co., 's Hage (voorplat)
|
|
|
|
St. Nikolaas en zijn knecht / [J. Schenkman]. - Amsterdam : J. Vlieger, [ca.1885]. - [22] p. : bruine en 6 gekl. ill. ; 30 cm. - Litho's gedrukt door Amand Lith, Amst.
|
|
|
|
Groot Sint-Nicolaasboek : met toepasselijke gedichtjes / door F.G. Bos ; benevens 12 pl. in chromo-lithographie naar teek. van C. Buining-Bruins. - Groningen : W.R. Casparie, [ca. 1886]. - [7] p., 8 bl.pl. : gekl. ill. ; 29 cm
|
|
|
|
Sint Nikolaas en zijn knecht / door J. Schenkman. - [Herdr.]. - Amsterdam : J. Vlieger, [190-?] (Amsterdam : Senefelder). - [17] p. : 8 gekl. lithogr. ; 17Ã25 cm
|
|
|
|
Intocht van St. Nicolaas / door A.C. Callenfels. - Alkmaar : Gebr. Kluitman, [1903]. - [12] p. : zw.w. ill., 4 kleurenpl. ; 29 cm
|
|
|
|
Nieuw St. Niklaas boek / door Tante Frankie ; teekeningen van Adri Ladenius. - Almelo : W. Hilarius Wzn., [1906] (Amsterdam : Senefelder). - [18] p. : bruine en 4 gekl. ill. ; 30 cm
|
|
|
|
Sint Nicolaas en zijn knecht / door J. Schenkman ; [geïllustreerd door P. van Geldorp]. - [Herdr.]. - Amsterdam : J. Vlieger, [ca. 1907]. - [36] p. : gekl. lithogr. ; 32 cm
|
|
|
|
Van Spanje naar ons land : reisbeschrijvingen van St. Nicolaas / op steen gebracht naar origineele schetsen van Corns de Bruin voor 6 Dec. - Soestdijk : De Blauwvoet, [ca. 1920]. - ill. ; 38 cm
|
|
|
|
Piet de Smeerpoets : vroolijke verhaaltjes en grappige prentjes, naar Struwelpeter / door Oom Gus ; geïllustreerd door C. Spoor. - Amsterdam : H. Meulenhoff, [1922]. - 32 p. : gekl. ill. met deels silhouettek. ; 20Ã26 cm. - (Voor onze kleinen ; no. 2)
|
|
|
|
Sinterklaas kapoentje / versjes van A.B. van Tienhoven ; met platen van Freddie Langeler. - Alkmaar : Gebr. Kluitman, [1928]. - 22 p. : 10 gekl. ill. ; 23Ã30 cm
|
|
|
|
Om stil te luisteren : [complete uitgave] / door C. Asscher-Pinkhof ; geïllustreerd door Miep de Feijter. - Alkmaar : Gebr. Kluitman, [1930]. - 48, 48, 48 en 48 p, [16] bl. pl. : zw. tek. en 16 gekl. ill. ; 23 cm
|
|
|
|
De legende van den Heiligen Nicolaas / tekst: Nellie Burgdorffer ; teekeningen: Oeke Wieringa. - Amsterdam : Strengholt, [1942]. - [22] p. : ill. ; 16 cm
|
|
|
|
Klaas : een Sinterklaasverhaal / door W.G. van de Hulst ; met tekeningen van W.G. van de Hulst jr. - Amsterdam : Ploegsma, 1945. - 45 p. : zw. tek. met steunkln. ; 25 cm
|
|
|
|
Waarom Sint-Nicolaas in 1944 niet bij de Rotterdamsche kindertjes kon komen rijden / B. Stroman ; met ill. van Aad de Haas. - Rotterdam : W.L. & J. Brusse, 1945. - 47 p. : ill. ; 21 cm
|
|
|
|
Sinterklaas en Pieterbaas / door S. Abramsz ; [ill. van J.G. Kesler]. - 4e dr. - Velp : Van Belkum, [1947]. - [13] p., [12] p. pl. : ill. ; 20 x 28 cm
|
|
|
|
Sinterklaas blijft een zomer over / Henriette van Eyk ; [met ill. van Bijmoer]. - 2e dr. - Amsterdam : Querido, 1948. - 163 p. : ill. ; 25 cm
|
|
