Hegel-Bolland

Collectiegeschiedenis: De collectie is afkomstig van twee verzamelaars, dr. Jan Jacob van der Harst (1881-1917) en GJPJ Bolland. De collectie Van der Harst is na dienst dood aangekocht door de Haagse afdeling van het Genootschap voor zuivere Rede en vervolgens via Bolland aan de KB geschonken. Deze collectie is in 1919 door Bolland aangevuld met een schenking van boeken en overdrukken uit zijn eigen bibliotheek.
Omvang: De collectie Van der Harst bestaat uit circa 775 titels van tijdschriften, boeken en meerdelige publicaties. Daarnaast bevat de collectie een verzameling overdrukken en krantenartikelen, collegedictaten, brieven en twee handschriften. De schenking van Bolland bevat circa 480 titels.
Toegankelijkheid: De boeken kunt u vinden via de KB online publiekscatalogus en (deels) de KB kaartcatalogi.
Meer informatie: Elly Verzaal 070-3140308

Collectiebeschrijving

Jan Jacob van der Harst was arts en psychiater in Oud-Rosenburg te Loosduinen van 1906 tot zijn vroege dood in oktober 1917. Tijdens zijn studie in de medicijnen kwam hij als leerling van Bolland de Duitse filosoof Hegel op het spoor. In zijn Loosduinse periode verzamelde hij een collectie boeken met betrekking tot Hegel en het hegelianisme, waaronder het Nederlands neo-hegelianisme geïnspireerd door Bolland. In 1912 was het 'Genootschap voor zuivere Rede' opgericht, een landelijke vereniging van enthousiaste beoefenaren van de filosofie van Hegel met afdelingen door het hele land. Van der Harst was lid van dit genootschap en volgde de lezingen die Bolland 's-avonds in Den Haag gaf voor de Haagse afdeling. Deze afdeling besloot na het overlijden van Van der Harst tot aankoop van diens Hegel-collectie en schonk deze vervolgens via Bolland aan de KB. In het KB-jaarverslag over 1918 is een catalogus opgenomen van de collectie Van der Harst. Hiervan zijn ten behoeve van de leden van het Haagse Bolland-Genootschap honderd overdrukken gemaakt. In 1919 vulde Bolland de collectie aan met circa 480 titels uit zijn eigen boekerij. Hiervan bevatten 80 boeken aantekeningen van Bolland. Ongeveer 70 titels hebben uitsluitend betrekking op de filosofie van Hegel, terwijl de overige titels van meer algemeen-filosofische aard zijn.

In 1925 is het andere (grotere) deel van Bollands boekerij door zijn zoon geschonken aan de Universiteitsbibliotheek van Leiden, waar zich ook het Bolland-archief bevindt. In 1932, tien jaar na Bollands overlijden, werd naast het Bolland-Genootschap een tweede organisatie opgericht met het doel een Bolland-bibliotheek op te zetten en de heruitgave van de werken van Bolland te bevorderen. Deze organisatie heette de Bolland-Stichting. De leden van deze stichting hebben in de periode 1932-1943 een grote collectie boeken, brochures, overdrukken en handschiften verzameld van en over Bolland, Hegel en het hegelianisme. Deze collectie (archief 13 dozen; bibliotheek circa 1200 titels) is sinds 1943 in permanente bruikleen bij de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam.

Naast het Bolland-archief in de bibliotheek van de Rijksuniversiteit Leiden, de collectie van de Bolland-Stichting in de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam en de boeken met Bollands aantekeningen in het (aanzienlijke) restant van Bollands boekerij te Leiden, is de collectie Hegel-Bolland van de KB van belang voor de bestudering van de filosofie van en over Hegel en het neo-Hegelianisme in Nederland. Met name de circa 80 boeken met aantekeningen van Bolland uit het geschenk Bolland en de door Van der Harst antiquarisch aangeschafte Duitse, Italiaanse, Poolse en Zweedse 19e-eeuwse hegeliana, waaronder enkele zeer zeldzame uitgaven: Antibarbarus logicus van Friedrich H.Th. Allihn, Halle, 1850; Die speculative Idee in Humboldts Kosmos van Gustav Biedermann, Prag, 1849; Una fissazione Hegheliana van Lorenzo M. Billia, Torino, 1898; Die Frage über die Entstehung der Arten van Franz Chlebik, Berlin, 1873; Gott und Palingenesie van August Cieszkowski, Berlin, 1911 (2de dr.); Selbstbewußtsein und Offenbarung van Kasimir Conradi, Mainz, 1831; La natura e l'incivilimento van Niccola Marselli, Torino, 1879; De Hegelii notionibus finiti infinitique commentatio van Th. Weber, Vratislaviae, 1868; Cieszkowski's Philosophie der Tat van Adam Zoltowski, Posen, 1904. Verder dienen genoemd te worden dictaten van Van der Harst bij colleges en lezingencycli van Bolland, evenals aantekeningen bij gelezen boeken en tijdschriftartikelen, enige (concept)brieven van en aan hem, en een collectie artikelen van de filosoof en leraar Klaas Johan Pen (1875-1932). Tevens het handschrift Zuivere rede in hare toepasselijkheid op leven, ziel en geest uit 1903 van Bolland en het handschrift, de drukproeven en het proefschrift Over het onderscheid tusschen de wetenschap van Hegel en de wijsheid van Bolland uit 1915 van Pen.

Literatuur

'Verzameling van Van der Harst'. In: Verslag der Koninklijke Bibliotheek over 1918. 's-Gravenhage : Belinfante, 1919, p. 176-225. Van deze catalogus zijn 100 aparte overdrukken gemaakt onder de titel: Hegel-Bolland : verzameling van J.J. van der Harst : geschonken door C.J.P.J. Bolland aan de Koninklijke Bibliotheek. Den Haag, 1919.
'Geschenk van Bolland'. In: Verslag der Koninklijke Bibliotheek over 1919. 's-Gravenhage : Belinfante, 1920, p. VI en p. 38-71.
Catalogus der schenking-Bolland aan de bibliotheek der rijks-universiteit te Leiden. Amsterdam, 1925, 180 p.
'Catalogus van de bibliotheek der Bolland-Stichting'. In: De Idee 14 (1936), p. [230]-275; 16 (1938), p. [169]-179; en 19 (1941), p. 253-272.
'J.J. van der Harst, psychiater 1881-1917'. GJPJ Bolland, filosoof 1854-1922. In: Verzamelaars en verzamelingen. Koninklijke Bibliotheek, 1789-1998. Zwolle : Waanders, 1998, p. 89-92.