Valkerij

Collectiegeschiedenis: De collectie stamt van een schenking uit de nalatenschap van prof dr AEH Swaen in 1948.
Omvang: De collectie omvat ca. 200 boeken.
Toegankelijkheid: De boeken zijn vindbaar via de online publiekscatalogus.
Meer informatie: Jan Bos - 070-3140665.

Collectiebeschrijving

Dat de Koninklijke Bibliotheek een collectie over valkerij heeft is vooral te danken aan een schenking uit de nalatenschap van prof AEH Swaen in 1948.
Adriaan Ernst Hugo Swaen (1863-1947) stamde uit een oud Gelders magistratengeslacht. Hij was een man met vele interesses, die in Engeland niet alleen de taal maar ook de voorkeuren van de landed gentry had leren delen. In Nederland was hij werkzaam als leraar Engels, later als lector en hoogleraar in die taal in Groningen. Zijn interesse in het vogelleven bleek uit erelidmaatschappen van het Hongaars Ornithologisch Gezelschap en The British Falconers Club, alsmede in zijn werkzaamheden als voorzitter van de Nederlandse Vereniging tot Bescherming van Vogels en als erevoorzitter van het Valkeniersverbond Adriaan Mollen.
Behalve op zijn eigen vakgebied publiceerde Swaen ook regelmatig over zijn liefhebberijen. Zijn bekendste werk op dit terrein is De valkerij in de Nederlanden (1937), terwijl postuum nog zijn editie van een handschrift uit ca. 1639 uit het bezit van de Koninklijke Bibliotheek is uitgegeven als Het Jacht-bedryff (1948). Zijn collectie valkerij, bijna honderd delen, werd vermaakt aan de Koninklijke Bibliotheek, en wordt via incidentele aanschaf aangevuld. inmiddels telt de collectie zo'n tweehonderd delen.

Het jagen met afgerichte roofvogels op prooidieren is één van de oudste vormen waarin de jacht als sport wordt beoefend. Bovendien is deze vorm van jagen over de hele wereld verbreid, en in het verleden ook zeer populair geweest. Eén van de oudste beschrijvingen ervan stamt van keizer Frederik II, die rond 1250 zijn werk De arte venandi cum avibus dicteerde. Dit is in facsimile in de KB aanwezig.
Deze collectie telt ca. 200 delen, en bevat vele geïllustreerde werken betreffende het onderwerp, zowel voor Nederland als voor andere landen. Bekende titels zijn o.a. het Traité de fauconnerie van H. Schlegel en A.H. Verster van Wulverhorst, met vele kleurenlitho's, en De valkerij in Europa sinds de vroegste tijden van lt.kol. NJAPH van Es. Van dit werk met zijn ingekleurde illustraties zouden slechts 75 exemplaren zijn gedrukt.
De valkerij was als sport in Europa speciaal verbonden aan vorstenhoven. Over de band met de Oranjes is het een en ander te vinden in J.W.M. van de Wall, De valkerij op Het Loo uit 1986. Hoewel er betrekkelijk weinig over de valkerij in Nederland is vastgelegd, zijn er nog altijd enkele verenigingen van beoefenaars van deze sport, terwijl de Stichting Fonds Valkerijhistorie zich met het verleden ervan bezig houdt.

Literatuur:

Kranendonk, van A.G. 'Levensbericht A.E.H. Swaen'. In Jaarboek van de Maatschappij van Nederlandse Letterkunde te Leiden 1947-1949. Leiden : Brill [etc.], p. 178-187.
Valkerij, een passie : boeken over valkerij uit de collectie van prof. A.E.H. Swaen. Den Haag : Koninklijke Bibliotheek, 1993, 50 p.
'A.E.H. Swaen, anglist 1863-1947'. In: Verzamelaars en verzamelingen. Koninklijke Bibliotheek, 1789-1998. Zwolle : Waanders, 1998, p. 99-102.