Parapsychologie

De collectie Zorab

Collectiegeschiedenis: De collectie is sinds ca. 1900 opgebouwd, en vermeerderd door legaten van RA Reddingius (1939) en G Zorab (1990).
Omvang: De collectie telt ca. 1.000 titels.
Toegankelijkheid: De boeken zijn vindbaar via de online publiekscatalogus.
Meer informatie: Elly Verzaal 070-3140308

Collectiebeschrijving

Parapsychologie kan worden omschreven als een speciale tak van de psychologie, die zich binnen de occulte wetenschappen bezig houdt met de verklaring van paranormale verschijnselen. De parapsychologie streeft ernaar een wetenschappelijke verklaring te vinden voor zaken als telepathie en helderziendheid, wichelroede en kristalzien, alsmede verschillende vormen van proscopie (het ervaren of waarnemen van toekomstige gebeurtenissen op buitenzintuiglijke wijze). Rond de eeuwwisseling waren occulte of spiritistische verschijnselen een voorwerp van populaire belangstelling, waar we in Nederland bij een schrijver als Frederik van Eeden de sporen van terugvinden. In De nachtbruid uit 1906 komen we bijvoorbeeld een fenomeen als 'uittreding' tegen.
Kritisch onderzoek op dit terrein is ontstaan in Engeland, waar in 1882 de Society for Psychical Research werd opgericht. In Nederland kreeg de parapsychologie een academische basis met de benoeming van een tweetal privaat docenten, dr P.A. Dietz te Leiden in 1932, en dr. W.H.C. Tenhaeff een jaar later in Utrecht. De laatste zou in 1953 bijzonder hoogleraar worden, een leerstoel die bij zijn opvolging in de jaren zestig omstreden bleek te zijn.

De Koninklijke Bibliotheek heeft van oudsher boeken over esoterische wetenschappen in de collectie gehad. In eerste instantie waren dat oudere werken als die van Hermes Trismegistus, Agrippa van Nettesheim, Paracelsus en Nostradamus. Sinds het eind van de vorige eeuw werd er evenwel ook nadrukkelijk verzameld over onderwerpen als parapsychologie, spiritisme en telepathie. Behalve door een geleidelijke aanwas is de collectie op dit gebied sterk vermeerderd door een tweetal legaten. In 1939 werden boeken verworven uit de nalatenschap van de Haagse oogarts dr. Rutger Adolf Reddingius (1866-1939), die tevens een som geld voor uitbreiding ter beschikking stelde. Een welkome aanvulling bracht de bibliotheek van George Avetoom Marterus Zorab (1898-1990), die in 1990 bij testament werd nagelaten aan de Koninklijke Bibliotheek. Hieruit werden enige honderden titels en enkele zeldzame tijdschriften opgenomen. Ook het archief van Zorab met brieven en andere bescheiden is opgenomen in de collectie.

George Zorab was een bekende figuur in de wereld van de parapsychologie. Hij was van Armeense afkomst, maar geboren in het toenmalige Nederlands-Indië. Na velerlei omzwervingen vestigde hij zich in Nederland, waar hij zich geheel aan zijn interesses wijdde. In de jaren veertig en vijftig was hij met Tenhaeff de belangrijkste publicist over parapsychologische verschijnselen, bijvoorbeeld met De jacht op het spiritische bewijs en andere werken. Zorabs belangstelling evolueerde van spiritisme en mediums tot de bestudering van helderziendheid, proscopie en psychokinese (het op paranormale wijze doen bewegen van voorwerpen). Met zijn publicaties verwierf Zorab een internationale reputatie. Aan de samenwerking met Tenhaeff kwam een einde toen Zorab ervan overtuigd raakte dat Tenhaeff op onvoldoende kritische wijze bij zijn experimenten te werk ging. Zorab zelf stelde weliswaar zijn leven in dienst van de parapsychologische studie, maar onderscheidde zich vooral door zijn wetenschappelijke distantie.

Literatuur

Verslag der Koninklijke Bibliotheek 1939. 's-Gravenhage : Belinfante, p. 7.
H. van Dongen en J.L.F. Gerding, PSI in wetenschap en wijsbegeerte : geschiedenis van het parapsychologisch onderzoek in Nederland, Deventer : Ankh-Hermes, 1983, 144 p. (Ook als speciale aflevering van het Tijdschrift voor Parapsychologie 1983, afl. 2-3.)
H. van der Hoeven, in: KB Centraal XIX(1990) afl. 9, p.3.
Encyclopedia of occultism & parapsychology. Detroit [etc.] : Gale Research, 1991, s.v. Zorab.
R.A. Reddingius, oogarts 1866-1939. G.A.M. Zorab, parapsycholoog 1898-1990. In: Verzamelaars en verzamelingen. Koninklijke Bibliotheek, 1789-1998. Zwolle : Waanders, 1998, p. 102-103.