Boerenbedrieger
7 december 2016 Ad Leerintveld Boekgeschiedenis

De KB heeft onlangs een curieus boekje gekocht. Op de band staat 'Boeren bedrieger' en het is gemaakt in 1754.

Bladzijde uit de Boeren-bedrieger: de achterkant van de titelpagina van het Européis magazyn

Bladzijde uit de Boeren-bedrieger: de achterkant van de titelpagina van het Européis magazyn

Titelpagina van Het Européis magazyn der byzondere zaken, in het ryk der natuur, in de staaten, en in de wetenschappen voorvallende. Haarlem 1754.

 Bladzijde 14r uit de Boeren-bedrieger: een kopie van p. 202 uit Jan Luiken, Vonken der liefde Jezus. Amsterdam 1741

Bladzijde 14r uit de Boeren-bedrieger: een kopie van p. 202 uit Jan Luiken, Vonken der liefde Jezus. Amsterdam 1741

Bladzijde 202 uit Jan Luiken, Vonken der liefde Jezus. Amsterdam 1741. Aanvraagnummer: KW 192 B 9.

Bladzijde 202 uit Jan Luiken, Vonken der liefde Jezus. Amsterdam 1741. Aanvraagnummer: KW 192 B 9.

Trompe-l’oeil

Het trompe-l’oeil-effect wordt op een aantal pagina’s nog versterkt doordat de kunstenaar op de getekende pagina’s een levensechte vlinder of een bij heeft afgebeeld. Op sommige pagina’s liggen bedrieglijk echt getekende velletjes papier met een stichtend versje of recepten of gevouwen bladwijzers. Ook is er een pagina met speelkaarten van de bekende zeventiende-eeuwse speelkaartenfabrikant en -handelaar Pieter Meffert.

Bladzijde 4r uit de Boeren-bedrieger: d’Erven Stichers comptoir almanach. 1754 met stichtend versje.

Bladzijde 4r uit de Boeren-bedrieger: d’Erven Stichers comptoir almanach. 1754 met stichtend versje.

Bladzijde 6r uit de Boeren-bedrieger: speelkaarten van Pieter Meffert.

Bladzijde 6r uit de Boeren-bedrieger: speelkaarten van Pieter Meffert.

Laurens Jansz. Coster

De pagina met de levensechte vlinder bevat een tekening van Laurens Jansz Coster. Deze tekening is gebaseerd op een houtsnede die als frontispice dient bij Hugo de Groots Inleiding tot de Hollandsche rechts-geleertheyt (Haarlem, 1641). De tekst die Coster in zijn hand houdt, is in het Nederlands. En waar het Latijn in het voorbeeld zegt dat Coster voor zijn uitvinding de eer van de geletterden en de hele wereld verdient, wordt hier gesteld dat Costers uitvinding de christenheid een grote dienst heeft bewezen. Deze wijziging past geheel binnen het stichtelijke karakter van deze Boeren-bedrieger.

Hendrik Albertsoon Hoejewilt (ca. 1605-1667) blijkt een stichtelijke dichter uit De Rijp te zijn. Hij was lid van de Rijper rederijkerskamer ‘De witte Roose’. De KB bezit enkele handschriften met werk van hem: KW 78 H 12 en KW 78 H 14. ‘Hoejewilt’ is blijkbaar de spreuk waaronder Hendrik Albertsoon Schoenmaker in de Rijper rederijkerskamer opereerde.

Zij en andere geïnteresseerden kunnen binnenkort de nieuwe aanwinst in hun onderzoek betrekken. De Boeren-bedrieger door Jan van der Wild uit 1754 komt binnenkort ook als Digitale topstuk op de KB-website beschikbaar.

Reacties

Ad, hartelijk dank. Bij het lezen van het verhaal bleek voor mij het belang van dit prachtige boekje steeds groter te worden. En verhoogde het mijn vreugde dat het op de juiste plaats was terecht gekomen. Hier komt het boek pas echt tot haar recht.
Nogmaals dank

Chiel Roos

Wat goed jouw naam nog steeds te zien staan als werkend bij de KB. Wat is dat lang geleden dat we samenwerkten voor de tentoonstelling over Huygens in 1985/6? Ik ben al bijna 8 jaar met pensioen. Geweldig dat mooie boekje, van harte gefeliciteerd met de aanwinst.
Centsprenten zijn enig, ik heb er zelf ook een paar. Op Het Loo hebben we er destijds ook twee bijzondere aangeschaft, toen ik de conservator prenten en tekeningen was.
Ik ben nu bezig met de integrale publicatie van de Engelse brieven van koningin Wilhelmina en haar Engelse gouvernante. Heel spannend.
hart
Hart. groet Renny van Heuven, oud conservator Paleis Het Loo

Met de hand kopiëren van interessante delen van boeken was bij ons thuis heel gebruikelijk. De centsprenten komen mij heel bekend voor. Mijn ouders hadden een uitgebreide boekenkast waar ik veel uit putte. Teksten en illustraties die ik wilde bewaren nam ik over met pen en potlood. Soms werden het boekjes. 'De Grijze Arend' beschreef de avonturen van onze en de buurkinderen in het Vondelpark van Amsterdam. Het spannendste was de veronderstelde begraafplaats van door de ondergrondse vermoorde Duitse soldaten in een grote hoop herfstbladeren.

Reageer op deze blog

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.
Bij het indienen van dit fomulier gaat u akkoord met het privacybeleid van Mollom.