Boerenbedrieger
7 december 2016 Ad Leerintveld Boekgeschiedenis

De KB heeft onlangs een curieus boekje gekocht. Op de band staat 'Boeren bedrieger' en het is gemaakt in 1754.

Bladzijde uit de Boeren-bedrieger: de achterkant van de titelpagina van het Européis magazyn

Bladzijde uit de Boeren-bedrieger: de achterkant van de titelpagina van het Européis magazyn

Titelpagina van Het Européis magazyn der byzondere zaken, in het ryk der natuur, in de staaten, en in de wetenschappen voorvallende. Haarlem 1754.

 Bladzijde 14r uit de Boeren-bedrieger: een kopie van p. 202 uit Jan Luiken, Vonken der liefde Jezus. Amsterdam 1741

Bladzijde 14r uit de Boeren-bedrieger: een kopie van p. 202 uit Jan Luiken, Vonken der liefde Jezus. Amsterdam 1741

Bladzijde 202 uit Jan Luiken, Vonken der liefde Jezus. Amsterdam 1741. Aanvraagnummer: KW 192 B 9.

Bladzijde 202 uit Jan Luiken, Vonken der liefde Jezus. Amsterdam 1741. Aanvraagnummer: KW 192 B 9.

Trompe-l’oeil

Het trompe-l’oeil-effect wordt op een aantal pagina’s nog versterkt doordat de kunstenaar op de getekende pagina’s een levensechte vlinder of een bij heeft afgebeeld. Op sommige pagina’s liggen bedrieglijk echt getekende velletjes papier met een stichtend versje of recepten of gevouwen bladwijzers. Ook is er een pagina met speelkaarten van de bekende zeventiende-eeuwse speelkaartenfabrikant en -handelaar Pieter Meffert.

Bladzijde 4r uit de Boeren-bedrieger: d’Erven Stichers comptoir almanach. 1754 met stichtend versje.

Bladzijde 4r uit de Boeren-bedrieger: d’Erven Stichers comptoir almanach. 1754 met stichtend versje.

Bladzijde 6r uit de Boeren-bedrieger: speelkaarten van Pieter Meffert.

Bladzijde 6r uit de Boeren-bedrieger: speelkaarten van Pieter Meffert.

Laurens Jansz. Coster

De pagina met de levensechte vlinder bevat een tekening van Laurens Jansz Coster. Deze tekening is gebaseerd op een houtsnede die als frontispice dient bij Hugo de Groots Inleiding tot de Hollandsche rechts-geleertheyt (Haarlem, 1641). De tekst die Coster in zijn hand houdt, is in het Nederlands. En waar het Latijn in het voorbeeld zegt dat Coster voor zijn uitvinding de eer van de geletterden en de hele wereld verdient, wordt hier gesteld dat Costers uitvinding de christenheid een grote dienst heeft bewezen. Deze wijziging past geheel binnen het stichtelijke karakter van deze Boeren-bedrieger.

Hendrik Albertsoon Hoejewilt (ca. 1605-1667) blijkt een stichtelijke dichter uit De Rijp te zijn. Hij was lid van de Rijper rederijkerskamer ‘De witte Roose’. De KB bezit enkele handschriften met werk van hem: KW 78 H 12 en KW 78 H 14. ‘Hoejewilt’ is blijkbaar de spreuk waaronder Hendrik Albertsoon Schoenmaker in de Rijper rederijkerskamer opereerde.

Zij en andere geïnteresseerden kunnen binnenkort de nieuwe aanwinst in hun onderzoek betrekken. De Boeren-bedrieger door Jan van der Wild uit 1754 komt binnenkort ook als Digitale topstuk op de KB-website beschikbaar.