Een afgedwaald schaap

4 september 2020 Marieke van Delft Boekgeschiedenis

Half augustus 2020 kwam er bij de KB de volgende vraag van Mirjam Trijsburg binnen: 'Van mijn oom 'Boekie' die met zijn boeken jaren op ’t Korte Voorhout heeft gestaan op de boekenmarkt, kreeg ik destijds dit boekje. Ik heb gezien dat u diverse collecties heeft van F.G. Waller. Kunt u me er wellicht meer over vertellen en heeft u interesse dit in uw collectie op te nemen?'. De vraag werd naar mij doorgestuurd en ik was meteen geïntrigeerd. Want op het bijgesloten fotootje was onmiskenbaar te zien dat het een boekje was, dat ooit deel uitmaakte van de collectie Waller én een KB-signatuur (aanvraagnummer) had: 26 C 19.

De briefschrijfster had deels gelijk. De KB bezit niet “diverse collecties”, maar één collectie van F.G. Waller (1867-1934). Waller was een Nederlandse verzamelaar die verschillende collecties bij elkaar bracht. Hij verzamelde ex-libris en sierpapieren, collecties die hij in 1913 respectievelijk 1917 overdroeg aan het Rijksprentenkabinet te Amsterdam. Maar hij bracht ook een collectie Nederlandse en Vlaamse populaire boeken of volksboeken bijeen. Dit zijn werkjes met ridderverhalen, sagen en legenden, verhalen voor het volk. Ze verschenen vaak in grote oplagen, in onooglijke, goedkope uitgaven en werden door marskramers verspreid. Waller wist ruim 1900 van dit soort boekjes te verzamelen. Na zijn dood in 1934 liet hij de collectie na aan zijn broer die ervoor moest zorgen dat er een catalogus van gemaakt zou worden; dat werk werd voortvarend ter hand genomen want in 1936 verscheen de catalogus van de hand van Emma Dronckers (1889-1979), bibliothecaresse bij de Vereeniging ter Bevordering van de Belangen des Boekhandels. Daaruit is op te maken dat de collectie toen 1915 nummers telde. Ondertussen werden er gesprekken gevoerd met de KB en in 1937 kon de bibliotheek alle 1915 nummers aankopen voor fl. 5.500,-. Kortom: alle boeken die in de catalogus staan moeten in 1937 bij de KB binnengekomen zijn.

Verhuizing

De vraag is: sinds wanneer? Wanneer is dit boekje uit de collectie verdwenen? Dat zal zeer vermoedelijk vóór 1982 gebeurd zijn. Vóór de verhuizing van de collectie van het gebouw Lange Voorhout 34 naar het nieuwe gebouw naast het Centraal Station in Den Haag zijn alle oude drukken bijeengebracht in het separate magazijn Bijzondere Collecties. En ter gelegenheid daarvan zijn vóór ieder signatuur de letters “KW” vermeld (van Kostbare Werken). Dat was in dit boekje nog niet gedaan. Nog belangrijker: hoe is het uit de KB verdwenen? Is het gestolen? Is het per ongeluk niet teruggebracht (oude drukken werden indertijd nog uitgeleend) en is het daarna ‘verdwaald’? Vermoedelijk komen we daar nooit achter. In ieder geval bracht Mirjam Trijsburg het eind augustus terug naar de KB. Het boekje is nu weer terug bij de kudde en alle leden van de KB kunnen het daar weer kunnen inzien.