Een verboden vod
19 november 2012 Erik Geleijns Boekgeschiedenis

Het boekje dat we onder signatuur 29 C 26 bewaren ziet er niet uit. Het zit in een sneu bandje, gemaakt van twee soorten blauw papier, en als je het opendoet word je geconfronteerd met de aanblik van een afgekloven titelpagina.

De merkwaardige gebeurtenissen van Anna Maria de Mailly, titelpagina en schutblad

De merkwaardige gebeurtenissen van Anna Maria de Mailly, titelpagina en schutblad

Ook de bladzijden erna zijn door een onbestemd plaagdier toegetakeld. Gelukkig heet het in 1746 gedrukte boekje De merkwaardige gebeurtenissen van Anna Maria de Mailly, hertoginne van Chateauroux, en minnaresse van Lodewyk XV koning van Vrankryk, en dat maakt het al weer wat interessanter. In de achttiende eeuw verschenen er talloze werken waarin het Franse hof op de hak genomen werd, en dit is er een van. Maar de boekhistoricus (tenminste, deze) wordt pas echt blij van de mededeling op het schutblad tegenover de titelpagina. Daar staat namelijk ‘Verboode den 21 xbr [=december] 1746’.

Knuttel

We pakken Knuttel erbij. W.P.C. Knuttel is natuurlijk vooral, en terecht, beroemd vanwege de catalogus die hij maakte van de pamflettenverzameling van de KB, maar hij stelde ook Verboden boeken in de Republiek der Vereenigde Nederlanden samen, dat in 1914 verscheen. De merkwaardige gebeurtenissen van Anna Maria de Mailly is nummer 148 in Knuttels lijst en hij schrijft dat het boek op 20 (dus niet 21) december 1746 door de Staten van Holland werd verboden, 'als beleedigend voor den koning van Frankrijk'. Bovendien, aldus Knuttel, 'werd den uitgevers gelast bij advertentie in de Haagsche couranten te berichten dat het boek niet meer verkrijgbaar was en dat de reeds aangekondigde Fransche tekst niet zou verschijnen.'

Resoluties van de Staten van Holland, 20 december 1746
Resoluties van de Staten van Holland, 20 december 1746
Resoluties van de Staten van Holland, 20 december 1746
Resoluties van de Staten van Holland, 20 december 1746

Resolutie van de Staten

Nou, dat klopt allemaal. De KB beschikt vanzelfsprekend ook over de eindeloze reeks gedrukte resoluties (besluiten) van de Staten van Holland, en in de band voor het jaar 1746 vinden we onder 20 december inderdaad de tekst van het verbod. Het leuke is dat in die resolutie een lijst is opgenomen van de boekverkopers in de Republiek aan wie de drukkers van het boekje, Anthony de Groot en zonen te Den Haag, al een aantal exemplaren hadden toegezonden. Genoemd worden boekverkopers in Dordrecht, Rotterdam, Middelburg, Vlissingen, Delft, Breda, Alkmaar, Maassluis, Haarlem, Utrecht, Leiden, 's-Hertogenbosch, Zaltbommel en Amsterdam. In totaal gaat het om 444 exemplaren.

Het zou me niet verbazen als het er de Staten vooral om te doen was de indruk te wekken dat ze hun best hadden gedaan om het boek te verbieden, en zo problemen met de Franse regering te voorkomen. Het distributienetwerk in de Republiek werkte razendsnel, en als er al een paar honderd exemplaren geleverd waren, was een verbod geen haalbare kaart meer. En daarvan is ons vodje dan weer het bewijs.